Cơ hội tăng trưởng rất lớn

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú nói việc đánh giá tác động đối với những biến đổi vĩ mô của nền kinh tế rất khó vì thực tế, việc cải cách kinh tế đã diễn ra từ trước khi VN gia nhập WTO.

Tuy nhiên, mở cửa nền kinh tế theo cam kết hội nhập và gia nhập WTO là động lực dẫn đến việc tăng hiệu quả của nền kinh tế. Song đây cũng là một nguyên nhân gián tiếp làm cho các bất ổn trong nền kinh tế vĩ mô khó kiểm soát hơn.

Cơ hội biến thành thách thức?

“Việc gia nhập WTO đem lại những kết quả như Chính phủ và nhiều nhà nghiên cứu kinh tế kỳ vọng – sự gia tăng niềm tin vào triển vọng phát triển kinh tế VN, xuất khẩu tăng mạnh, FDI đổ vào VN tăng đột biến, tính chặt chẽ trong quan hệ tương tác giữa cải cách trong nước với hội nhập... Thậm chí, một số chỉ số vượt xa mức dự báo, như quy mô các luồng vốn trực tiếp và gián tiếp đổ vào VN, sự bùng phát các hoạt động tài chính, ngân hàng” -  TS Đinh Văn Ân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, nhận xét.

Tuy nhiên, theo ông, chất lượng tăng trưởng thấp và việc thiếu chuẩn bị về mặt quản lý kinh tế vĩ mô đã làm cho nền kinh tế dễ bị tổn thương khi gia tăng hội nhập.
 

Gia nhập WTO là tín hiệu cực kỳ tốt với cả nhà đầu tư nước ngoài và trong nước. Trước đó, nhiều năm VN kêu gọi đầu tư mà không thu hút được bao nhiêu. Dòng vốn đổ vào lớn nhưng khả năng hấp thu thấp gây áp lực lên lạm phát. Rất tiếc, đây là thời cơ nhưng chúng ta không tận dụng tốt nên cơ hội biến thành thách thức – TS Ân nói.

Ba “nút cổ chai”

TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế VN, nhấn mạnh VN đang bị cộng hưởng các khó khăn. Gần 2 năm khủng hoảng đã khiến nền kinh tế suy nhược nghiêm trọng trong khi các điểm yếu cơ cấu bên trong chưa được khắc phục; VN chạm đáy khủng hoảng nhanh hơn nhưng đáy này sâu, thoát khỏi đáy sớm hơn nhưng phục hồi lại khó khăn hơn, chậm hơn các quốc gia khác.

Không ai phủ nhận tốc độ tăng trưởng chậm lại do khủng hoảng toàn cầu. “Nhưng có phải chỉ do khủng hoảng? Việc không tranh thủ được thời cơ, không thu hút được đầu tư có hiệu quả, không giải quyết được 3 “nút cổ chai” là cơ chế chính sách, hạ tầng yếu kém và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cũng là nguyên nhân. VN vẫn tiếp tục tăng trưởng nhưng chủ yếu nhờ tăng đầu tư (60%), chỉ có 20% là tăng năng suất lao động...”- ông Đinh Văn Ân cảnh báo.

Mô hình tăng trưởng của nền kinh tế theo chiều rộng, dựa vào 3 trụ cột chính là vốn, tài nguyên và doanh nghiệp Nhà nước; sử dụng tích cực nguồn tài nguyên đất và mỏ; huy động tối đa sức lao động nhiều, rẻ, chất lượng thấp, ít kỹ năng, năng suất thấp, tiền lương thấp. Hệ quả là, theo TS Thiên, tăng trưởng cao kéo dài nhưng không bền vững, những điểm yếu cơ cấu ngày một nghiêm trọng. 

Thay đổi mô hình phát triển

Dù vậy, ông Thiên cho rằng cơ hội tăng trưởng vẫn rất lớn nếu biết tận dụng nền kinh tế tri thức. Bên cạnh đó, khu vực Đông Á vẫn tăng trưởng và liên kết mạnh, mở cơ hội để phát triển thị trường ngách.

Nhật Bản vẫn tập trung đầu tư vào VN, tạo ra hiệu ứng “đầu tư tạo đầu tư”, “đầu tư kéo đầu tư”. Mỹ, nền kinh tế số một thế giới, cũng tăng mạnh đầu tư vào VN.  Điều này đòi hỏi phải có sự đột phá tư duy, tái cấu trúc nền kinh tế.

“Lạm phát và tác động tiêu cực của khủng hoảng làm bộc lộ những bất cập trong cơ cấu kinh tế và mô hình phát triển. Yêu cầu cấp bách là phải thay đổi mô hình phát triển” - nguyên bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển đồng tình.

Ông đề nghị, trước tiên phải nhận thức rằng toàn cầu hóa kinh tế, với sự dịch chuyển tự do các yếu tố của quá trình tái sản xuất hàng hóa và dịch vụ từ nước này sang nước khác, trên phạm vi toàn cầu, làm các khái niệm “công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu” hay “công nghiệp hóa” hướng về xuất khẩu không còn nguyên nghĩa nữa. Muốn cạnh tranh được trên thị trường quốc tế, trước hết phải cạnh tranh được trên thị trường trong nước.

Phải tạo ra các sản phẩm cạnh tranh trên cơ sở lợi thế so sánh dài hạn, bảo đảm quy mô kinh tế theo tầm nhìn liên vùng nhằm có thể tham gia vào các công đoạn có GTGT cao, có lợi nhuận lớn trong chuỗi giá trị toàn cầu.