Trẻ ít tự chủ có thể "hành" người lớn

Tự chủ phải phù hợp lứa tuổi

Nhìn chung, tính tự chủ là tốt cho trẻ nhỏ vì sẽ giúp phát triển tình cảm và ý thức xã hội của bé sau này; nhưng chỉ nên chừng mực và phải phù hợp với lứa tuổi. 

Trẻ có ít tính tự chủ có thể làm phiền, thậm chí là “hành hạ” người lớn bằng hành vi đòi hỏi, bốc đồng, nhưng nếu trẻ nhỏ tự chủ thái quá, có thể che giấu tính tự ý và tính sáng tạo của trẻ.

Ảnh minh họa: Internet

Chúng ta có thể tham khảo vài ví dụ điển hình trong trường hợp trẻ giơ tay lấy đồ vật.

Đều 11 tháng tuổi và đang giơ tay lấy đồ vật thì nghe mẹ nói “không” hoặc “đừng đụng vào”, bé gái Mỹ Tiên bỗng do dự, như thế là bé đang thực hành kỹ năng tự chủ; nhưng bé Thiên Hương vẫn cầm lấy đồ vật là bé biểu lộ sự mất tự chủ.

Với bé trai Tuấn Anh lớn hơn, 26 tháng tuổi, sau khi bố nói “chờ đấy”, bé có thể chờ đợi với sự kiên nhẫn và bình tĩnh thích đáng là bé đã đạt được kỹ năng tự chủ, ít nhất là trong tình huống này; nhưng bé trai Minh Hoàng cùng tháng tuổi, lại tỏ vẻ tức giận vì  không được cầm lấy đồ vật, là bé đã không tự chủ và không thể kiểm soát được hành vi của mình.

Như vậy trẻ nhỏ cũng biết tự chủ, mong đợi tính tự chủ ở trẻ nhỏ không là quá đáng, nhưng cũng chớ mong đợi con trẻ luôn có tính tự chủ trong mọi tình huống. Tuy nhiên, phụ huynh chỉ có thể mong con phát triển khả năng tự chủ trong lúc bốc đồng và không đòi hỏi thỏa mãn yêu cầu ngay.

Giúp con phát triển tính tự chủ 

Để giúp đỡ trẻ phát triển tính tự chủ, phụ huynh cần lưu ý một số điểm sau:

Thứ nhất là phải kiên định. Khi phụ huynh đề ra và kiên định thực hiện quy tắc thì trẻ sẽ thực hiện theo.

Ví dụ, nếu đề ra qui tắc là trẻ không được phép giật đồ chơi của người khác, trẻ sẽ biết trước rằng giành lấy đồ chơi của anh đang chơi là không được và đồ chơi sẽ được trả lại cho “chủ nhân”.

Nhưng nếu bố mẹ có thể thay đổi quyết định đối với đồ chơi mà trẻ muốn thì trẻ sẽ làm reo để đạt được ý mình.

Chẳng hạn như dù bố mẹ đã không cho phép giành đồ chơi của người khác nhưng nếu chỉ cần la khóc và chống đối một chút là sẽ có được những gì mong muốn thì trẻ tận dụng việc “la khóc và chống đối” để giành đồ chơi cho mình và như thế sẽ không tập được tính tự chủ.

Thứ hai là… chỉ có một vài quy tắc. Rèn bé phải tuân theo một vài quy tắc một cách kiên định và công bằng sẽ tốt hơn là có nhiều quy tắc nhưng không được áp dụng thường xuyên.

Chỉ có một vài quy tắc quan trọng sẽ giúp trẻ chú tâm học những quy tắc này; nếu có quá nhiều qui tắc, trẻ sẽ bị “nhiễu” trong quá trình học và dễ quên.

Cùng là bé trai 30 tháng tuổi, nhưng chỉ với vài quy tắc quan trọng nhất phải học, bé Khang dễ dàng tiếp thu và mỗi lần tuân thủ theo những quy tắc này thì là thêm một dịp Khang được cha mẹ khen ngợi, vỗ về.

Nhưng với bé Quang ở xóm, cùng tháng tuổi thì… vì có quá nhiều quy tắc phải tuân thủ, cậu bé dễ dàng quên chúng, nên thường bị ba mẹ la mắng và phê phán.

Cuối cùng, Quang “nghiệm” ra rằng né tránh quy tắc và không sống theo những quy tắc đó thì dễ hơn là tuân thủ chúng; và cậu bé thấy rằng… đừng để bị bắt quả tang là chìa khóa đem đến thành công cho mình!

Nếu các bậc cha mẹ cảm thấy mình la mắng hoặc phê phán con trẻ quá nhiều, thì có thể trong gia đình đã có quá nhiều quy tắc; hoặc có thể những quy tắc này đòi hỏi tính tự chủ cao hơn so với lứa tuổi hiện tại của con.

Một điều quan trọng phụ huynh cần lưu ý là nếu phải chỉ trích, thì chỉ nên chỉ trích hành vi chứ không nên chỉ trích bản thân trẻ. Hãy nói: “Quân ơi, trẻ con sinh ra không phải là để đánh nhau” chứ không nên nói: “Quân, con là đứa trẻ hư vì đã đánh chị”; hoặc nói: “Thảo ơi, thức ăn để ăn chứ không phải để ném”  thay cho câu nói: “Thảo, chỉ có đứa con gái hư mới làm lãng phí thức ăn như thế”.