![img](https://nld.mediacdn.vn/3hUoABmvvy2IekyeplY8ku9KzTdMI/Image/2012/04/1904/8davinci_1687b.jpg)
Hai cuốn sách trong số nhiều tác phẩm dịch sai be bét bị thu hồi để chỉnh lý
Lòe thiên hạ bằng tác phẩm “khuyết tật”
Rất nhiều cuốn sách dịch sai be bét là sản phẩm của các dịch giả trẻ, những người có thể giỏi ngoại ngữ nhưng lại chưa đủ sự am hiểu, trải nghiệm để hiểu tác phẩm và chuyển ngữ đúng ý của tác giả. Một dịch giả nổi tiếng cho rằng thực tế hiện nay là người biết ngoại ngữ thì nhiều nhưng dịch giả rất ít. “Không phải cứ biết ngoại ngữ là có thể chuyển ngữ được. Dịch văn học rất khó, không ít người giỏi ngoại ngữ, ham mê dịch nhưng bản dịch đến tay độc giả thì lại rất nhạt nhẽo” - nhà thơ - dịch giả Nguyễn Quang Thiều, Phó Chủ tịch hội Nhà văn Việt Nam, khẳng định.
Ông Nguyễn Quang Thiều còn gay gắt cho rằng việc có những tác phẩm dịch một cách tồi tệ như dư luận phản ánh thời gian qua chính là do thái độ làm việc của dịch giả. “Dịch bừa một câu mà mình không hiểu thì rõ ràng có thể bạn đọc không để ý hoặc không phát hiện nhưng nó mang cảm giác mình đang nói dối. Những dịch giả như thế đã không tôn trọng tác giả, bạn đọc và chính bản thân họ. Nó cho thấy lối làm ăn vô trách nhiệm với chính mình và với cộng đồng đang lan tràn trong xã hội chúng ta ở nhiều lĩnh vực” - nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhấn mạnh.
Một nhà văn nhận xét dịch giả trẻ bây giờ đang dùng thứ tiếng Việt lai căng để che đi những hạn chế của mình, đưa ra những tác phẩm “khuyết tật” để lòe thiên hạ. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều thẳng thắn nhìn nhận mỗi tác phẩm “khuyết tật” được sinh ra từ một lý do khác nhau, có người háo danh, có người vì chút tiền, có người vì không biết tự trọng, có người nghĩ sẽ lừa được bạn đọc. Tuy nhiên, nói như cách của dịch giả Đoàn Tử Huyến, nguy hiểm nhất chính là háo danh. Có những người dịch không cần tiền, chỉ cần có sách để mang ra khoe với thiên hạ.
Biên tập qua loa… cho có!
Dịch giả đã yếu, đội ngũ biên tập sách dịch còn kém hơn nhiều. Một thời, biên tập viên sách dịch của các nhà xuất bản (NXB) là những dịch giả, nhà thơ, nhà văn có tiếng như Thái Bá Tân, Bằng Việt, Quang Chiến… Sách dịch phải qua 4 lần biên tập và nhờ có dịch giả tài năng, biên tập cẩn trọng, NXB có lương tâm, các ấn phẩm ra đời đều được bạn đọc trân trọng.
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho biết trước đây, các NXB đều có những người giỏi đọc đối chiếu bản dịch và văn bản gốc. Điều này đến nay gần như đã hoàn toàn biến mất. Các NXB có truyền thống về xuất bản sách dịch như NXB Hội Nhà văn, NXB Văn học… hiện nay đều chỉ có 2 - 3 biên tập viên về sách dịch. Mỗi năm, các biên tập viên này phải “đỡ đẻ” cho từ vài chục đến cả trăm tác phẩm. Không chỉ ít mà đội ngũ biên tập sách dịch còn hạn chế cả về ngoại ngữ. Giám đốc một NXB nổi tiếng cho biết không NXB nào đủ đội ngũ biên tập viên giỏi nhiều thứ tiếng để đáp ứng nhu cầu. Có những người biết tiếng Anh lại đứng tên biên tập sách tiếng Nga, biết tiếng Pháp lại đứng tên biên tập sách tiếng Anh, thậm chí là những kiệt tác văn học thế giới.
Không có chuyên môn về cuốn sách, người biên tập rất dễ dàng bỏ qua lỗi sai, thậm chí không có kiến thức để phát hiện lỗi sai đó. Điều này đã góp phần lý giải vì sao có những cuốn sách sai be bét về địa danh, phong tục tập quán, câu cú lủng củng, bản dịch tối nghĩa, lỗi chính tả nhan nhản… Do đó, dễ hiểu vì sao Bản đồ và vùng đất lọt qua tất cả các khâu biên tập của một NXB uy tín như NXB Văn học để đến tay độc giả với quá nhiều lỗi: dịch sai nghĩa, dịch chệch nghĩa, dịch sót, diễn đạt tiếng Việt có nhiều bất ổn.
Chỉ biết kiếm tiền
Thế nhưng, đáng lo ngại nhất chính là quan niệm làm sách sai lệch, tìm mọi cách để kiếm lợi nhuận của nhiều NXB, đơn vị làm sách. Xu hướng chung hiện nay của nhiều NXB, đơn vị làm sách là sách ra nhiều nhất trong khoảng thời gian ngắn nhất với chi phí ít nhất. Chính vì vậy mới có thực tế 2 biên tập viên “đỡ đẻ” cho cả trăm cuốn sách, trung bình mỗi tháng gần chục cuốn, cuốn nào cũng dày cả trăm trang. Thử hỏi với thực tế như vậy, làm sao có thể có sách hay đến với bạn đọc?
Thiếu đội ngũ biên tập sách dịch
Thực tế, rất nhiều dịch giả trẻ, kể cả những người rất nổi tiếng, chỉ cho người đọc sự yên tâm về khả năng ngoại ngữ của họ chứ không phải là khả năng diễn đạt bằng tiếng Việt. Dịch giả Vũ Đình Bình từng chia sẻ quan điểm của ông là phải đọc thật thích, không bị rào cản về ngôn ngữ mà chỉ thưởng thức văn học. Chính vì thế, khi đọc bản dịch của Cao Việt Dũng, ông không cảm thấy thoải mái.
Dịch giả Đoàn Tử Huyến, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây - nơi từng xuất bản cuốn Hạt cơ bản với lỗi sai ngớ ngẩn đến chết người qua bản dịch của Cao Việt Dũng, cho biết mấy năm nay trung tâm Đông Tây hạn chế xuất bản sách dịch. Lý do thứ nhất là khó khăn vì mua bản quyền, nhưng điều quan trọng hơn là không có đội ngũ biên tập sách dịch. |
Bình luận (0)