Đằng sau bản án tuyên vô tội

Đó là vụ án Phạm Minh Hiếu bị truy tố về tội “mua bán trái phép chất ma túy”; vụ Nguyễn Văn Phát bị truy tố về 2 tội “giết người”, “hiếp dâm” và vụ Hà Văn Đầy cùng với Đặng Văn Hiếu bị truy tố về tội “hiếp dâm”.

Nắm luật lại... không rành luật

Trong 3 vụ án kể trên và cả những vụ án đã được tòa án tuyên vô tội trong năm 2006, cơ quan xét xử đều nhận định: Quá trình điều tra đã vi phạm nghiêm trọng tố tụng hoặc công tác điều tra, thu thập chứng cứ không đủ cơ sở để kết tội các bị cáo. Việc hủy án hoặc tuyên vô tội không phải xuất phát từ những tình tiết mới phát sinh sau khi điều tra mà nằm ngay trong những giai đoạn tố tụng.

Theo cáo trạng của VKSND TP Cần Thơ, Nguyễn Văn Phát là đối tượng đã thực hiện hành vi hiếp dâm và giết chết chị P.T.H.P vào chiều 22-9-2003 tại ấp Phụng Thạnh 2, xã Trung Kiên, huyện Thốt Nốt - Cần Thơ. Ở cấp sơ thẩm, vụ án đã 3 lần phải hoãn phiên tòa, trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

Sau gần 3 năm kể từ ngày xảy ra án mạng, ngày 19-9-2006, TAND TP Cần Thơ tiếp tục mở phiên sơ thẩm xét xử Nguyễn Văn Phát, sau nhiều lần phải hoãn phiên tòa để điều tra bổ sung. Tại phiên tòa, HĐXX nhận định: Đây là một vụ án đặc biệt nghiêm trọng và đã nhiều lần phải trả hồ sơ bổ sung. Tuy nhiên, quá trình điều tra và thẩm vấn tại tòa cho thấy có những điểm bất ổn, như: có nhiều mâu thuẫn trong lời khai của cháu Nguyễn Văn Lên (con bị cáo Phát, lúc xảy ra vụ án mới 11 tuổi, người duy nhất nhìn thấy hành vi phạm tội của bị cáo); quá trình điều tra gần 3 năm với 41 lần ghi lời khai, chỉ có 3 lần bị cáo Phát nhận tội, nhưng giữa các bản ghi lời khai và tờ tự khai nhận tội, bị cáo Phát khai không giống nhau, một số chi tiết mâu thuẫn với các nhân chứng khác. Tại 4 lần mở phiên xét xử, Phát liên tục kêu oan, phản cung và không chịu thực nghiệm điều tra.

Qua đó, HĐXX khẳng định không có cơ sở kết luận Phát phạm tội “giết người”, “hiếp dâm” nên đã tuyên Phát vô tội. Trước đó, sau hơn 2 năm bị tạm giam, ngày 13-4-2006, VKSND TP Cần Thơ đã thay đổi biện pháp ngăn chặn nên Phát được tại ngoại.

Vi phạm nghiêm trọng về tố tụng

Sau khi bản án sơ thẩm tuyên bị cáo Phát vô tội, đại diện bị hại kháng cáo VKSND TP Cần Thơ kháng nghị theo hướng ngược lại. Từ đó, tòa án cấp phúc thẩm đã hủy án để yêu cầu điều tra lại từ đầu.

Tại phiên xử phúc thẩm ngày 21-3-2007, HĐXX TAND Tối cao tại TPHCM nhận định: Trong quá trình điều tra vụ án, cơ quan điều tra đã có nhiều vi phạm nghiêm trọng về tố tụng, như: bị cáo bị khởi tố về 2 tội danh đặc biệt nghiêm trọng nhưng không cử luật sư tham gia; lấy lời khai nhân chứng dưới 16 tuổi (cháu Lên, con bị cáo Phát) nhưng không có giám hộ hợp pháp; vụ án kết luận là “giết người, hiếp dâm” nhưng hiện trường để lại và kết quả xét nghiệm thi thể nạn nhân chưa có căn cứ cho kết luận này...

Đối với lời khai nhận tội của bị cáo Phát, có 3/41 bản cung Phát thừa nhận đã giết người, hiếp dâm. Tuy nhiên, lời khai này lại không phù hợp với hiện trường để lại và không phù hợp với lời khai của nhân chứng (cháu Lên). Khi lấy lời khai, cơ quan điều tra đã mời giám hộ không phải là đại diện hợp pháp của cháu Lên. Theo quy định, lời khai của Lên không được sử dụng làm chứng cứ. Như vậy, không có cơ sở để buộc tội Phát đã giết người, hiếp dâm.