Giáo sư-nhạc sĩ Ca Lê Thuần, Chủ tịch Hội đồng Nghiệm thu Công trình cải tiến đàn tam thập lục của Hồ Nga:

Hồ Nga có cải tiến

Cây đàn tam thập lục mà hồi xưa Trung Quốc tặng cho chúng ta là cây đàn ngũ cung chỉ có một pedal (bàn đạp). Sau đó, xưởng đàn của trường âm nhạc VN mới cải tiến lại, đổi từ đàn ngũ cung sang đàn romantic. Nhưng, âm thanh của cây đàn đã được cải tiến này vẫn còn hạn chế trong việc ngắt tiếng. Xuất phát từ hạn chế này, Hồ Nga mới tiến hành công trình cải tiến với hệ thống 2 pedal, gồm 1 để ngắt tiếng (không phải dùng tay để ngắt tiếng như phương pháp truyền thống), 1 để thi triển các kỹ thuật pizzicato và staccato. Công trình cải tiến của Hồ Nga dựa trên cây đàn romantic. Và tôi có thể khẳng định Hồ Nga là người VN đầu tiên thực hiện công trình cải tiến trên cây đàn tam thập lục. Trước đây, nghệ sĩ Bích Thủy (giảng viên Nhạc viện TPHCM) có làm một luận án về cải tiến tam thập lục mà tôi cũng là chủ tịch Hội đồng giám khảo. Dẫu vậy, cô ấy chỉ làm lý thuyết, còn Hồ Nga thì ứng dụng ngay trên cây đàn của mình. Trong buổi trình diễn bảo vệ công trình cải tiến đàn tam thập lục của Hồ Nga tại Sở Khoa học - Công nghệ TPHCM, không chỉ tôi mà rất nhiều phóng viên đã được thưởng thức những âm thanh pizzicato rất hay mà Hồ Nga thể hiện.

Nhạc sĩ Vũ Ngọc:

Chỉ là ứng dụng kỹ thuật cũ

Là một trong những người đầu tiên tiếp cận cây đàn tam thập lục của Trung Quốc tặng Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương năm 1962, tôi có thể khẳng định cây đàn tam thập lục đó đã được cải tiến với hệ thống 2 pedal để chặn, ngắt tiếng cùng với các kỹ thuật diễn tấu khác như pizzicato, staccato... Tuy nhiên, khi mang về VN, do không quen sử dụng, nghệ sĩ VN không quen phối hợp cả chân tay cùng lúc nên VN vẫn sử dụng phương pháp truyền thống là lấy tay đè lên dây đàn để ngắt tiếng. Bên cạnh đó, do yêu cầu của dàn nhạc trong phối âm phối khí, Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương quyết định cải tiến cây đàn ngũ cung thành đàn romantic như hiện nay. Tổ cải tiến đàn tam thập lục chúng tôi khi ấy có 3 người: tôi, nhạc sĩ Hữu Xuân và nghệ sĩ Xuân Nhung. Chính vì vậy, thông tin cho rằng nghệ sĩ Hồ Nga đã cải tiến thành công cây đàn tam thập lục, tôi cho rằng điều ấy không đúng. Dù chưa được nhìn thấy tận mắt cây đàn mà Hồ Nga cải tiến nhưng với những thông tin được miêu tả về cây đàn cải tiến, tôi tin rằng, cách cải tiến của Hồ Nga không khác gì cây đàn tam thập lục cải tiến của Trung Quốc trước đây. Và vì vậy, chỉ có thể nói rằng Hồ Nga đang ứng dụng công nghệ sử dụng pedal vào đàn tam thập lục thì thích hợp hơn. Còn việc cải tiến, theo tôi, nó phải có những gì mới mẻ và quan trọng nhất là khác với những gì người khác từng làm.

Nhạc sĩ Hữu Xuân:

Nói cải tiến là không đúng

Điều tôi có thể khẳng định là cây đàn tam thập lục của Trung Quốc tặng VN năm 1962 đã có 2 pedal với đầy đủ những tính năng ngắt tiếng, kỹ thuật diễn tấu pizzicato, staccato,... Có thể, nghệ sĩ Hồ Nga còn quá trẻ nên cô không được nhìn thấy cây đàn tam thập lục đã được cải tiến khi xưa. Vì vậy, cô có thể nói rằng cô là người VN đầu tiên thực hiện cải tiến cây đàn tam thập lục. Nhưng, bảo rằng công trình cải tiến của cô hoàn toàn mới và khác với sự cải tiến của Trung Quốc thì vô lý quá. Bởi dù cây đàn không còn nhưng nhân chứng sống như chúng tôi là người nắm rất rõ tính năng cũng như cấu tạo của cây đàn tam thập lục ấy. Tôi chỉ ngại rằng, với sự tiến bộ của công nghệ thông tin hiện nay, nếu chúng ta thừa nhận công trình cải tiến của Hồ Nga về đàn tam thập lục thì chẳng khác nào chúng ta cố tình lờ đi thành quả của nước bạn. Đây là điều tối kỵ, đặc biệt với giới nghệ sĩ.

Nghệ sĩ Xuân Nhung:

Sự cải tiến gần như không cần thiết

Là người đầu tiên được giao chơi cây đàn tam thập lục Trung Quốc tặng Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương năm 1962, tôi khẳng định rằng, cây đàn tam thập lục này đã được cải tiến với hệ thống 2 pedal hẳn hoi. Pedal dùng để ngắt tiếng và thi triển các kỹ thuật khác. Thế nhưng, hệ thống pedal cải tiến này không được sử dụng nhiều vì sự cải tiến gần như không cần thiết.