Kích cả cung lẫn cầu

Dù kim ngạch xuất khẩu năm 2008 tăng tới 30,8% so với năm 2007 nhưng cũng chỉ đạt 63,5 tỉ - 64 tỉ USD, không đạt được 65 tỉ USD như dự kiến từ giữa năm. Đáng lo ngại hơn, so với tháng 9, giá các mặt hàng xuất khẩu chủ lực đã giảm mạnh, như giá gạo và cao su giảm khoảng 30%, cà phê giảm 20%, dầu thô giảm 40%.

Nếu so với giữa năm, gạo giảm tới 60%, cao su giảm 55%, dầu thô giảm 60%, cà phê giảm 30%... Kim ngạch xuất khẩu liên tục giảm trong 4 tháng liên tiếp, tháng 7 đạt 6,55 tỉ USD, tháng 8 là 6,02 tỉ USD, tháng 9 còn 5,27 tỉ USD, tháng 10 là 5,04 tỉ USD, sang đến tháng 11 xuống tới 4,8 tỉ USD. Theo Bộ Công Thương, các đơn hàng xuất khẩu dệt may, hạt điều, hạt tiêu, đồ gỗ... vào Mỹ, EU, Nhật Bản đều đã giảm xuống 20%-30%. Hàng thủy sản xuất khẩu vào Nga bị ứ đọng do khách hàng không có khả năng thanh toán; có những hợp đồng đã ký bị lùi thời gian giao hàng sang năm 2009.

Kích thích xuất khẩu mạnh mẽ

Đẩy mạnh xuất khẩu, đạt chỉ tiêu tăng trưởng 13% so với năm nay, Bộ Công Thương kiến nghị tiếp tục triển khai các biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu, hạn chế nhập siêu hiện nay. Bên cạnh đó, triển khai nhanh các giải pháp hỗ trợ sản xuất, xuất khẩu một cách cụ thể như nghiên cứu cơ chế khuyến khích các ngân hàng thương mại đẩy mạnh cho vay xuất khẩu với lãi suất ưu đãi thông qua việc giảm lãi suất tái cấp vốn, hỗ trợ lãi suất và các hình thức hỗ trợ khác.

Tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, tăng năng lực cạnh tranh của hàng hóa và tận dụng cơ hội giảm phát của thị trường thế giới để đẩy mạnh xuất khẩu, kích thích sản xuất. Cụ thể, xem xét tạm thời không áp dụng thuế nhập khẩu thay cho việc tạm cho nợ thuế 275 ngày hiện nay đối với các mặt hàng nguyên liệu, đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu như hạt nhựa, nguyên liệu thủy sản (chủ yếu là tôm nguyên liệu), điều nguyên liệu và xơ sợi... Tôm, điều nguyên liệu, xơ sợi giảm thuế suất xuống 0%, miễn thu thuế tiết kiệm vải 3%.

Trước mắt, xem xét lùi thời hạn thu thuế xuất khẩu đối với sản phẩm gỗ xuất khẩu được sản xuất từ nguyên liệu gỗ nhập khẩu, tiến tới bỏ loại thuế xuất khẩu này. Tăng cường sử dụng công cụ ngân hàng phát triển để hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất. Xem xét tiếp tục giảm mức lãi suất cho vay xuất khẩu phù hợp với tình hình thực tế và thực sự có tác dụng hỗ trợ các doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn.

Bổ sung danh mục các mặt hàng và lĩnh vực được vay vốn đầu tư sản xuất gồm: gạo, dệt may, giày dép, sản phẩm nhựa, xe đạp và phụ tùng, cao su, nhóm hàng cơ khí, sắt thép, các sản phẩm từ gang thép, vật liệu xây dựng... Triển khai nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng nhằm đẩy mạnh xuất khẩu đối với một số mặt hàng xuất khẩu như gạo, nông sản... Nghiên cứu hỗ trợ nông dân theo cam kết gia nhập WTO về hỗ trợ nông nghiệp (10% giá trị sản phẩm nông nghiệp)...

Bộ KH-ĐT kiến nghị đa dạng hóa các thị trường xuất khẩu, mở rộng thêm các thị trường mới để bù lại phần giảm sút. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tìm kiếm và mở rộng thị trường tiềm năng như Bắc Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Dương Quang nói, do khó khăn về địa lý, phương thức thanh toán... nên trong số 48 nước ở châu Phi và Tây Nam Á, mới chỉ có 5 thương vụ VN. Để mở rộng thị trường, năm tới sẽ phải mở thêm ít nhất 5 thương vụ nữa. Áp dụng các biện pháp kích cầu để giảm nhập siêu. Thực hiện cửa xanh đối với hàng hóa xuất nhập khẩu trong nội khối ASEAN.

Mặc dù hàng hóa VN về hình thức, ít bị tác động của giảm phát, do đa phần là các sản phẩm thiết yếu đối với đời sống các nước nhập khẩu, nhưng chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành vẫn cảnh báo: Hiện nay, VN đang hưởng lợi từ chính sách “Trung Quốc +1” dù là hàng hóa thiết yếu, song VN hầu như không xuất khẩu trực tiếp được mà vẫn phải thông qua các nhà môi giới đang ngồi tại Hồng Kông, Đài Loan... Một khi kinh tế tiếp tục suy giảm sâu, họ sẽ phải “hy sinh” nguồn hàng từ VN và tập trung vào đại công xưởng ở Trung Quốc. Đây là vấn đề các doanh nghiệp xuất khẩu phải lưu tâm để tìm cách xuất khẩu trực tiếp, vừa giảm nguy cơ bị gạt ra khỏi sân chơi vừa giảm giá thành sản phẩm nhờ bớt được khâu trung gian.

Còn TS Nguyễn Văn Vịnh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế xã hội và Phát triển, lưu ý mặc dù châu Phi là thị trường lớn và dễ tính nhưng luôn tiềm ẩn những rủi ro như bất ổn về chính trị, xung đột vũ trang, hệ thống pháp luật lỏng lẻo. Doanh nghiệp và nhất là các thương vụ của VN phải hết sức chú ý đến khả năng thanh toán của đối tác, cẩn trọng trong việc sử dụng các công cụ thanh toán cũng như khả năng doanh nghiệp đối tác là doanh nghiệp “ma”, lừa đảo.

Khuyến khích trả thưởng Tết bằng phiếu mua hàng

PGS-TS Đỗ Đức Định, Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Phi – Trung Đông, lưu ý có vẻ như các chính sách đưa ra mới chỉ dừng ở việc kích cung. Ngăn chặn đà suy giảm, kích cung phải song song với kích cầu, hàng hóa làm ra nhiều nhưng ứ đọng, không tiêu thụ được, doanh nghiệp phải sản xuất cầm chừng hoặc ngừng sản xuất.

Bên cạnh chiến dịch kêu gọi “Người Việt Nam dùng hàng Việt Nam” để kích thích tiêu dùng trong nước, Bộ Công Thương còn khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp, phối hợp với nhà sản xuất trong nước sử dụng các phiếu mua hàng, thẻ giảm giá trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới thay cho việc thưởng tiền mặt. Các địa phương được sử dụng vốn ngân sách nhàn rỗi cho doanh nghiệp vay ưu đãi mua hàng dự trữ Tết, chỉ sử dụng nguồn vốn này thu mua hàng sản xuất trong nước.

TS Nguyễn Văn Vịnh cho rằng cần phải sớm công bố suy giảm kinh tế để Chính phủ có thể dễ dàng thực hiện những giải pháp đột phá mà đôi khi không thể thực hiện do những ràng buộc pháp lý. Để kích thích sản xuất, tạo thêm nhiều công ăn việc làm và thu nhập cho người lao động, Bộ trưởng Bộ KH - ĐT Võ Hồng Phúc cho biết đã kiến nghị Chính phủ dãn tiến độ thu hồi vốn ngân sách Trung ương đã ứng cho các bộ, ngành, địa phương; nguồn vốn Ngân hàng Nhà nước năm 2008 chưa giải ngân hết, cho phép kéo dài đến hết tháng 6-2009.

Đối với nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, được thanh toán theo tiến độ xây dựng số vốn vượt so với kế hoạch đã giao. Đồng thời, cho phép tiếp tục giải ngân số vốn trái phiếu Chính phủ còn lại của năm 2008 trong năm 2009. Tập trung đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình kích cầu hạ tầng quy mô lớn đã được triển khai và đã có nguồn vốn; chuẩn bị các điều kiện để khởi công các công trình, dự án lớn khác. Theo TS Vịnh, việc kích cầu này phải gắn với những chế tài xử lý trách nhiệm cá nhân cụ thể đối với tiến độ thi công công trình.