Cuộc họp cấp cao Trung - Mỹ hứa hẹn điều gì?

Cuộc gặp cấp cao này là cột mốc quan trọng trong quan hệ Trung - Mỹ trong bối cảnh tình hình quốc tế hết sức phức tạp hiện nay. Điều đặc biệt là nơi gặp sẽ không phải là Nhà Trắng tại Washington mà tại trang trại riêng của gia đình ông Bush ở Crawford, bang Texas. Chủ tịch Giang gặp TT Bush lần này là lần thứ ba trong vòng một năm không phải là ngẫu nhiên sau lần thứ nhất tại Hội nghị Diễn đàn Hợp tác châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Thượng Hải năm ngoái và lần thứ hai khi TT Bush thăm chính thức Trung Quốc (TQ) đầu năm nay. Cuộc gặp trong tuần tới của ông Giang sẽ là lần cuối cùng với cương vị chủ tịch TQ vì sau Đại hội Đảng lần thứ 16 vào tháng 11 ông sẽ từ chức tổng bí thư và tháng 3-2003 cũng sẽ từ chức chủ tịch nước. Phía Mỹ kỳ vọng rất nhiều ở cuộc gặp tại Crawford. Về ý nghĩa của cuộc gặp cấp cao, ông Kenneth Lieberthal, cựu trợ lý đặc biệt của TT Mỹ về an ninh quốc gia thời kỳ 1998-2000, nhận xét: “Cả hai ông muốn chứng tỏ trong 22 tháng cầm quyền của ông Bush và trước khi ông Giang kết thúc 13 năm lãnh đạo Đảng và Nhà nước TQ, quan hệ Mỹ - Trung phải được cải thiện mạnh mẽ về thực chất. Ông Bush cho rằng mối quan hệ vững chắc với TQ là phục vụ lợi ích của Mỹ”. Quan hệ Trung - Mỹ đã vượt qua 18 tháng sóng gió sau vụ máy bay gián điệp Mỹ bị buộc phải hạ cánh xuống đảo Hải Nam tháng 4-2001 và bắt đầu được cải thiện sau sự kiện 11-9 khi TQ ủng hộ cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ.

Trong chuyến thăm Mỹ lần này, Chủ tịch Giang Trạch Dân sẽ gặp lại cựu TT Bush cha, cựu TT Clinton và cựu ngoại trưởng Henry Kissinger để “ôn cố tri tân” và bàn luận về thúc đẩy quan hệ song phương trong những năm tới. Hai bên sẽ tiếp tục đề cập đến những bất đồng còn tồn tại về vấn đề Đài Loan, phổ biến vũ khí tên lửa và hạt nhân, đặc biệt là vấn đề Iraq. Tham vọng của Mỹ là thuyết phục TQ ủng hộ Hội đồng Bảo an LHQ thông qua nghị quyết cho phép Mỹ tấn công Iraq. Ý đồ này của Mỹ đã lộ rõ trong “hai mũi tấn công”, một nhằm vào Nga thông qua cuộc vận động của đồng minh trung thành là Thủ tướng Anh Tony Blair đối với TT Putin, một sẽ do TT Bush trực tiếp thuyết phục Chủ tịch Giang Trạch Dân. Hai nước Nga và TQ, Ủy viên Thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ, là đối tượng chính trong canh bạc lớn Iraq của Washington.

Theo ông Hà Á Phi, Chánh Văn phòng Vụ Các vấn đề Bắc Mỹ Bộ Ngoại giao TQ, trong cuộc hội đàm đánh dấu “cột mốc quan trọng” trong quan hệ hai nước, Chủ tịch Giang Trạch Dân sẽ nhấn mạnh chiến lược ngoại giao hiện nay của TQ là “nhìn xa trông rộng, giữ mình, quyết không đương đầu, ổn định quan hệ với Mỹ để phát triển bản thân”. Phương thức thực hiện là xử lý cẩn thận, cầu thị, tránh cọ xát quan hệ với Mỹ. Đây là tư tưởng chủ đạo trong chiến lược ngoại giao sẽ được thông qua tại Đại hội lần thứ 16 Đảng Cộng sản TQ.

Khác với mối quan hệ chính trị, quan hệ kinh tế Trung - Mỹ phát triển tương đối thuận lợi. Ngày càng nhiều công ty Mỹ lao vào thị trường khổng lồ TQ, kim ngạch buôn bán hai chiều năm 2000 đã đạt 84 tỉ USD so với 4,8 tỉ năm 1980. Kể từ năm 1996, Mỹ đã trở thành bạn hàng lớn số 1 của TQ và tiếp tục cho đến nay sau khi TQ gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Vấn đề hợp tác này sẽ tiếp tục được bàn bạc kỹ tại cuộc gặp cấp cao ở Crawford. Về triển vọng mối quan hệ này, Denis Simon, giáo sư Học viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Troy ở New York, viết: “Quan hệ Mỹ - Trung sẽ là tiếp tục nhượng bộ nhau nhưng TT Bush hy vọng nửa đầu thế kỷ 21 chính sách của Mỹ đối với TQ sẽ khác hẳn so với các chính quyền tiền nhiệm”. Chủ tịch Giang Trạch Dân cũng tin tưởng như vậy vì sự phát triển quan hệ Trung - Mỹ trong tương lai sẽ có ảnh hưởng tới các mối quan hệ quốc tế nói chung.