50 năm Thanh niên xung phong TPHCM: Từ "vành đai trắng" đến lực lượng xung kích đô thị

(NLĐO) - TPHCM đang xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, mở cơ hội xác định vai trò, mô hình Lực lượng Thanh niên xung phong trong quản trị đô thị hiện đại

Ngày 20-3, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM và Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM đã tổ chức hội thảo khoa học "Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM: Truyền thống, vai trò và khát vọng trong kỷ nguyên mới".

Từ yêu cầu lịch sử đến lực lượng đặc thù

Phát biểu khai mạc hội thảo, Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM Triệu Đỗ Hồng Phước cho biết ngày 28-3-2026 kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển lực lượng.

"50 năm qua - hành trình này không chỉ là dấu mốc thời gian mà còn là chặng đường của lý tưởng, trách nhiệm và niềm tin" - ông Triệu Đỗ Hồng Phước khẳng định, đồng thời nhấn mạnh đây là dịp nhìn lại chặng đường của một lực lượng đặc thù, được hình thành từ yêu cầu lịch sử, trưởng thành từ thực tiễn và khẳng định bằng những đóng góp bền bỉ, thầm lặng nhưng hiệu quả.

Trung tướng Võ Viết Thanh, nguyên Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM, xúc động nhắc lại hành trình cùng hàng vạn thanh niên thành phố, không cầm súng mà cầm cuốc xẻng, hồi sinh những vùng đất bị tàn phá sau chiến tranh khi lực lượng ra đời ngày 28-3-1976.

Trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ, lực lượng đã khai hoang, phục hóa từ miền Tây Nam Bộ đến Đông Nam Bộ, Tây Nguyên; trồng rừng, sản xuất lương thực, góp phần tạo nền tảng cho người dân hồi hương lập nghiệp. Tiêu biểu là việc tái sinh hơn 30.000 ha Rừng Sác - Cần Giờ, nay là khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Ông cũng nhắc lại giai đoạn lực lượng vừa lao động sản xuất, vừa phục vụ chiến đấu ở biên giới Tây Nam, nơi nhiều cán bộ, đội viên đã hy sinh.

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, cho biết trong bối cảnh sau ngày 30-4-1975, thành phố đối mặt nhiều thách thức cấp bách, lực lượng ra đời như một thiết chế chính trị - xã hội đặc thù, tập hợp đa dạng thanh niên để lao động sản xuất, tạo sinh kế và ổn định xã hội.

Theo ông, điểm nổi bật là lực lượng không chỉ mang tính phong trào mà là lực lượng thường trực, hoạt động liên tục suốt 50 năm, trở thành "lực lượng dự bị xã hội đặc biệt" của thành phố.

Trong khi đó, ông Huỳnh Đảm nhấn mạnh Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM thể hiện rõ tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi tập hợp thanh niên không phân biệt tôn giáo, thành phần hay giai cấp, tạo nên sức mạnh hoàn thành tốt nhiệm vụ trong từng giai đoạn lịch sử.

Định vị vai trò trong quản trị đô thị hiện đại

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, đánh giá lực lượng đã hình thành mô hình đặc thù kết hợp "kinh tế - xã hội - công ích - an sinh", thích ứng từ cơ chế bao cấp sang tự chủ, tham gia quản trị đô thị và ứng phó hiệu quả với thiên tai, dịch bệnh. Với những đóng góp đó, lực lượng hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Từ thực tiễn, bà kiến nghị cần hoàn thiện thể chế, xác định rõ vị trí, vai trò của lực lượng trong hệ thống chính trị - xã hội; đồng thời có cơ chế, chính sách phù hợp để phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, tăng cường phối hợp liên ngành xử lý các vấn đề đô thị và an sinh.

Thiếu tướng Vũ Quang Đạo, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, nhấn mạnh lực lượng không phải là lực lượng bình thường mà luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở những nơi khó khăn nhất. Ông đề xuất xây dựng tượng đài Thanh niên xung phong TPHCM tại vị trí trang trọng nhằm tri ân và giáo dục truyền thống.

Về tổ chức, bà Nguyễn Thị Quyết Tâm, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, cho rằng lực lượng cần trực thuộc UBND TPHCM như hiện nay để phát huy hiệu quả. Theo bà, trong bối cảnh TPHCM đang nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, đây là cơ hội để xác định rõ vị trí, vai trò và đưa mô hình thanh niên xung phong vào khung pháp lý phù hợp.

Bà nhấn mạnh việc "đưa vào đâu, đưa như thế nào" cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, có cơ sở thực tiễn và pháp lý, nhằm phát huy tối đa vai trò của lực lượng trong phục vụ người dân và phát triển đô thị.

Phát biểu kết luận, ông Trần Văn Khuyên, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM, cho biết những ý kiến phát biểu và hơn 80 tham luận gửi đến hội thảo đã làm rõ truyền thống, vai trò, sứ mệnh và khát vọng của lực lượng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, xứng đáng với lời khen tặng của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt: "Thanh niên xung phong, đó là sức mạnh đi lên làm đẹp cuộc đời, làm đẹp lòng người của thành phố mới".

Theo ông, lực lượng đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Các tham luận đề xuất hoàn thiện thể chế, xác lập vị trí như một thiết chế hỗ trợ thực thi nhiệm vụ công ích, xã hội mang tính chuyên nghiệp, phát triển nguồn lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới mô hình "Thanh niên xung phong số"...

Đồng thời, kiến nghị xây dựng Đề án phát triển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045 với năm định hướng lớn và đề xuất xây dựng tượng đài Thanh niên xung phong TPHCM để tri ân lực lượng.