Bài dự thi cuộc thi "Chủ quyền quốc gia bất khả xâm phạm": Phía sau chiến công là một đời lặng lẽ

Chuyện về ông Vũ Quang Thành - người lính cuối cùng của Trung đội Mai Quốc Ca - không chỉ là chiến công oai hùng mà còn là hành trình lặng lẽ của người sống sót

Tôi tìm về thôn Đồng Minh, xã Vĩnh Phúc, huyện Vĩnh Lộc cũ (nay là xã Vĩnh Lộc), tỉnh Thanh Hóa vào một buổi trưa nắng gắt. Con đường làng hẹp, những bờ rào thấp, tiếng gà gáy trưa và mùi rơm rạ quen thuộc gợi cảm giác bình yên đến lạ. Dừng lại ở một tiệm tạp hóa nhỏ ven đường, hỏi thăm nhà cựu binh Vũ Quang Thành, người phụ nữ bán hàng chỉ đường rất cẩn thận, rồi giọng bà chùng xuống: "Ông ấy mất rồi chú ạ. Mới hơn trăm ngày…".

Đi để đất nước được thống nhất

Người tôi tìm gặp - ông Vũ Quang Thành, người lính cuối cùng của Trung đội Mai Quốc Ca - đã không còn. Tôi đã đến muộn. Thế nhưng, những gì còn lại trong ngôi nhà ấy, trong ký ức của người ở lại, vẫn đủ để kể một câu chuyện khác về chiến tranh - câu chuyện không nằm trong những trang sử hay bài ca chiến thắng.

Ngôi nhà năm gian cũ kỹ nằm khuất trong vài con ngõ. Hai người phụ nữ lớn tuổi đang ngồi uống nước trước sân. Thấy người lạ vào nhà, cả hai nhìn chăm chú, ánh mắt vừa dò xét vừa cảnh giác. Chỉ đến khi biết chúng tôi là bộ đội, không khí mới dịu xuống. Người phụ nữ gầy, da sạm nắng là vợ ông Thành. Bà tên Huệ.

Bà Huệ nhìn di ảnh trên bàn thờ, giọng chậm rãi: "Ông ấy đi nhanh lắm. Mới năm ngoái còn có người về hỏi chuyện, vậy mà…". Bà dừng lại, như thể chưa quen với việc gọi chồng mình là "ông ấy".

Người chị gái ngồi bên cạnh tiếp lời: "Trái gió trở trời là chú ấy đau không ngủ được. Nhưng chú ấy quen rồi, cứ nghĩ là vết thương cũ".

Tháng 5-1971, lúc 18 tuổi, chàng trai trẻ Vũ Quang Thành tình nguyện lên đường nhập ngũ, vào Trung đoàn 14, thuộc Tỉnh đội Thanh Hóa, là lực lượng bổ sung cho đơn vị chủ lực Sư đoàn 304. Trung đội của người lính trẻ Vũ Quang Thành khi ấy mang tên người trung đội trưởng Mai Quốc Ca.

Trung đội Mai Quốc Ca gồm 20 chiến sĩ, phần lớn là thanh niên Thanh Hóa, tuổi đời mới mười tám đôi mươi. Họ rời làng quê, ruộng đồng, mang theo lý tưởng rất trong trẻo của một thế hệ: đi để đất nước được thống nhất, để gia đình được yên bình.

Rạng sáng 10-4-1972, Trung đội Mai Quốc Ca nhận nhiệm vụ đánh sập cầu Thạch Hãn, chặn đường tiếp viện của địch. Quân địch khẩn cấp điều cùng lúc 3 tiểu đoàn lính tinh nhuệ, gồm lính dù, biệt động và thủy quân lục chiến, huy động máy bay, pháo binh, xe tăng yểm trợ, tạo thành gọng kìm bao vây Trung đội Mai Quốc Ca. Trận đánh diễn ra khốc liệt từ sáng đến chiều. Lực lượng chênh lệch. Đạn dược cạn dần. Người trước ngã xuống, người sau lao lên. Cả trung đội chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Mười chín người hy sinh.

Vũ Quang Thành bị thương rất nặng ở bụng nhưng nhờ có xác đồng đội nằm đè lên và đêm tối nên không bị địch phát hiện. Trong cơn sốt mê man vì mất máu, ông cố lết ra xa khỏi trận địa, lần vào khoảng sân của một ngôi nhà phía bờ sông để tìm nước uống. Thật không may, đó là nhà của một lính ngụy. Ông sống sót nhưng bị bắt.

Ông Thành được đưa đi điều trị qua nhiều nơi, rồi bị tra hỏi, dụ dỗ, chiêu hồi. Không khuất phục được, họ đưa ông ra trại giam Phú Quốc - nơi được xem là "địa ngục trần gian". Ở đó, ông sống bằng ý chí của một người lính đã chứng kiến toàn bộ đồng đội mình ngã xuống. Năm 1973, ông được trao trả tù binh theo Hiệp định Paris.

Vẹn tình với đồng đội

Ông Vũ Quang Thành trở về ngay tại nơi 19 đồng đội đã hy sinh. Người vợ kể lại lời chồng mình, mắt đỏ hoe: "Ông ấy nói hôm ấy vui thì có vui… nhưng trong lòng lại nặng trĩu. Như thể mình bước qua ranh giới để được sống, còn anh em thì ở lại mãi phía bên kia…".

Sau chiến tranh, đất nước bước vào giai đoạn hàn gắn và bảo vệ thành quả cách mạng. Ông lao động, học tập, tham gia công tác tại địa phương. Ai cũng công nhận ông là người có năng lực, trách nhiệm và sống nghĩa tình.

Những năm tháng trở về địa phương, ông Thành làm công tác kế hoạch cho hợp tác xã, rồi 12 năm liền làm Trưởng thôn Đồng Minh. Công việc "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng" sau lũy tre làng ít đong đếm được bằng thành tích cụ thể. Thế nhưng, từng con đường nội thôn, từng vụ mùa, từng việc chung của làng đều in dấu sự tận tụy của một người lính quen nghĩ trước cho tập thể.

Ngày lo việc làng, việc nước; đêm vắt tay lên trán nhớ thương đồng đội nằm lại chiến trường, ông Thành lại tất tả đi vận động, xây dựng "Ban Liên lạc Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày" huyện Vĩnh Lộc (cũ) - một "mái nhà chung" để những người lính trở về từ cõi chết có chỗ nương tựa, sẻ chia, giúp đỡ nhau trong đời sống và cùng đóng góp cho địa phương.

Ông Thành chọn cách sống lặng lẽ, làm việc nhiều hơn nói. Và trong sự bền bỉ ấy, ông dường như vẫn chờ đợi một điều: sự ghi nhận.

Rồi sự ghi nhận cũng đến. Ba năm trước khi mất, ông được giới thiệu đi học lớp đối tượng Đảng. Có điều, thời gian không đợi ông. Vết thương chiến tranh đã quá quen thuộc vô tình che lấp căn bệnh ung thư đang lớn dần trong cơ thể. Khi ông phát hiện thì mọi thứ đã quá muộn. Người lính cuối cùng của Trung đội Mai Quốc Ca cũng đã về với 19 đồng đội.

Thế hệ của ông Thành đã ra đi với một sự lựa chọn: Lấy sinh mệnh mình để đổi lấy chủ quyền, thống nhất cho Tổ quốc. Câu chuyện về ông - người lính cuối cùng của Trung đội Mai Quốc Ca - không chỉ là một chiến công oai hùng mà còn là hành trình lặng lẽ của một người sống sót; nhắc nhớ chúng ta không thể lãng quên công lao to lớn của bao lớp anh hùng không tiếc xương máu mình để có hòa bình như ngày hôm nay.