Bạo lực không chỉ bắt đầu từ va quệt

Từ một cú va quệt xe nhỏ, một cái nhìn khó chịu hay lời qua tiếng lại, nhiều người đã không kiểm soát được cảm xúc, khiến mình trở thành người vi phạm pháp luật

Vụ người phụ nữ 39 tuổi đi xe máy liên tục tát, đá, chửi bới nam tài xế ô tô sau va chạm giao thông tại phường Yên Hòa (TP Hà Nội), dù nhiều người can ngăn và tài xế đã xin lỗi, khiến dư luận bất bình. Công an phường Yên Hòa khẳng định sẽ xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Cái giá phải trả cho một phút hung hăng

Đây không còn là câu chuyện hiếm gặp trên đường phố. Gần đây, điệp khúc "va chạm - cự cãi - lao vào đánh nhau" liên tục lặp lại ở nhiều nơi, bất chấp camera giám sát phủ kín đường phố, điện thoại có thể ghi lại mọi hành vi chỉ trong vài giây và nhiều người đã bị khởi tố, bắt tạm giam. Dường như nỗi sợ bị pháp luật xử lý đôi khi không còn đủ sức ngăn những cơn nóng giận bộc phát.

Bàn về hiện tượng này, ThS tâm lý Nguyễn Hải An phân tích áp lực công việc, tài chính, thời gian cùng sự ngột ngạt của hạ tầng giao thông đô thị khiến không ít người bước ra đường trong trạng thái tinh thần đã quá tải, dễ "bốc hỏa". Chỉ một va chạm nhỏ cũng có thể trở thành "giọt nước tràn ly". Đặc biệt, nguyên nhân sâu xa nằm ở tâm lý "không được phép thua" ăn sâu vào tiềm thức của không ít người. "Khi gặp va chạm, phản xạ đầu tiên của họ là phải áp đảo đối phương để bảo vệ cái tôi bị tổn thương" - ông Hải An nói.

Đáng chú ý, mạng xã hội đang vô tình góp phần bình thường hóa hành vi hung hăng. Những clip đánh nhau, đánh ghen, "xử đẹp", "dằn mặt" thường thu hút hàng triệu lượt xem và nhiều bình luận cổ xúy. Không ít người xem phản ứng mạnh tay là cách thể hiện bản lĩnh hoặc giải tỏa cảm xúc. Một khi bạo lực trở thành nội dung giải trí, ranh giới giữa đúng - sai đôi lúc cũng bị làm mờ đi.

Tuy nhiên, cái giá của vài phút "hả giận" chưa bao giờ rẻ. Từ một hành vi tưởng chừng nhỏ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí đối mặt nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây rối trật tự công cộng. Không ít trường hợp mất việc, ảnh hưởng lý lịch, đánh mất cơ hội nghề nghiệp chỉ vì không kiểm soát được cơn nóng giận.

Nặng nề hơn là những tổn thương tinh thần kéo dài cho gia đình khi con cái chứng kiến cha mẹ đánh nhau ngoài đường, người thân xấu hổ vì clip lan truyền trên mạng xã hội. "Nhường nhau một bước khi va quệt không phải là hèn nhát, mà là sự trưởng thành và văn minh. Khi mỗi người biết kiềm chế cái tôi, hạ bớt cái đầu nóng, đường phố mới thực sự bình yên" - ThS Nguyễn Hải An nói thêm.

Giải pháp không chỉ là xử phạt

Thượng tá - TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, nhận định nhiều vụ xô xát trên đường phố cho thấy một bộ phận người dân đang thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột trong hòa bình. Khi không còn đủ bình tĩnh để đối thoại, họ rất dễ phản ứng bằng bạo lực. "Bạo lực khi va chạm giao thông, thực chất không bắt đầu từ cú va quệt mà nguyên nhân sâu xa là từ những áp lực âm thầm tích tụ trong cuộc sống, trạng thái tâm lý bị dồn nén và cái tôi lớn. Khi xảy ra chuyện, trong khoảnh khắc đó, lý trí bị cảm xúc lấn át và phản ứng bản năng thay thế cho sự bình tĩnh. Hành vi đánh nhau giữa đường không chỉ là vi phạm pháp luật, mà còn phản ánh sự thiếu hụt những kỹ năng sống cơ bản trong xã hội hiện đại" - ông Hiếu nhấn mạnh.

Nêu giải pháp để hạn chế tình trạng bạo lực khi va chạm giao thông, thượng tá - TS Đào Trung Hiếu cho rằng không thể chỉ trông chờ vào việc xử phạt mà cần đồng thời xây dựng văn hóa ứng xử và khả năng kiểm soát cảm xúc trong cộng đồng. Ông cho rằng mỗi người cần được trang bị kỹ năng giải quyết xung đột, học cách kiềm chế nóng giận, bình tĩnh đối thoại khi xảy ra va chạm thay vì phản ứng theo cảm xúc tức thời. Gia đình và nhà trường cũng cần chú trọng giáo dục kỹ năng sống, tinh thần tôn trọng người khác và ý thức thượng tôn pháp luật từ sớm. Bên cạnh đó, việc tăng cường tuyên truyền các vụ việc điển hình, xử lý nghiêm hành vi côn đồ ngoài đường phố, kết hợp xây dựng môi trường sống lành mạnh. "Khi con người biết kiểm soát cảm xúc và có thói quen ứng xử văn minh, những va chạm nhỏ sẽ không còn bị đẩy thành những vụ bạo lực đáng tiếc" - ông Hiếu chia sẻ.

Trong khi đó, kiến trúc sư Trương Nam Thuận, Công ty CP Tư vấn Đầu tư Thiên Nam Anh, lưu ý giải pháp không thể chỉ dừng ở việc tăng mức xử phạt mà cần đồng thời cải thiện hạ tầng giao thông, phát triển vận tải công cộng, giảm áp lực di chuyển và xây dựng môi trường sống dễ chịu hơn cho người dân. Các chương trình nâng cao văn hóa giao thông cũng cần được triển khai rộng rãi để khuyến khích tinh thần tôn trọng và nhường nhịn khi tham gia giao thông.

Cùng quan điểm, luật sư Đào Thị Bích Liên, Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự, đề xuất xử lý nhanh chóng, nghiêm minh và nhất quán các hành vi đe dọa, hành hung nơi công cộng để tăng tính răn đe. Bà Bích Liên cũng cho rằng các nền tảng mạng xã hội cần có trách nhiệm hơn trong việc hạn chế nội dung cổ xúy bạo lực hoặc kích động hành vi hung hăng ngoài đời thực. "Một xã hội văn minh không phải không có va chạm, mà là ở đó con người biết dừng lại đúng lúc, biết tôn trọng nhau và biết đặt pháp luật lên trên cảm xúc cá nhân. Suy cho cùng, người bản lĩnh nhất khi tham gia giao thông không phải là người mạnh hơn người khác, mà là người giữ được sự bình tĩnh trong lúc dễ nổi nóng nhất" - luật sư Bích Liên nêu quan điểm.