Bạn đọc

Bịt lỗ hổng sản xuất - kinh doanh thực phẩm bẩn

Đã đến lúc không thể chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính, mà cần truy cứu trách nhiệm hình sự

Thậm chí, "khai tử"những doanh nghiệp coi thường sức khỏe người tiêu dùng.

Công an TP Hải Phòng vừa bắt tạm giam Trương Sỹ Toàn, Tổng Giám đốc Công ty CP Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco), cùng 3 cán bộ, nhân viên công ty. Trước đó, Công an TP Hải Phòng phát hiện Halong Canfoco nhập hơn 120 tấn thịt heo nhiễm dịch tả châu Phi để chế biến, trong đó 2 tấn đã đóng hộp thành phẩm.

Doanh nghiệp không thể vô can

Không dừng lại ở vụ việc Halong Canfoco, bức tranh an toàn thực phẩm năm 2025 còn xuất hiện những mảng tối từ sự coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe người tiêu dùng của nhiều doanh nghiệp.

Vào tháng 6-2025, dư luận từng phẫn nộ trước thông tin Công ty TNHH Sản xuất và Xuất nhập khẩu Nhật Minh Food sử dụng dầu ăn nhập khẩu (loại dùng cho chăn nuôi) để sản xuất dầu ăn cho người, với nhãn hiệu dầu đậu nành Ofood. Dù là hàng giả, kém chất lượng, sản phẩm này vẫn được phân phối số lượng lớn tại nhiều tỉnh, thành.

Bên cạnh đó, thị trường sữa cũng ghi nhận nhiều sai phạm. Cơ quan CSĐT - Bộ Công an đã khởi tố vụ án "Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng" và "Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm" xảy ra tại Công ty CP Z Holding và các đơn vị liên quan. Trong đó, sản phẩm sữa HIUP được xác định là hàng giả. Ngoài ra, đường dây sản xuất 573 nhãn hiệu sữa bột giả liên quan Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood Group cũng đã bị phanh phui.

Trở lại vụ việc Halong Canfoco, luật sư Nguyễn Thúy Quỳnh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng bên cạnh việc xử lý hình sự các cá nhân, trách nhiệm pháp lý của pháp nhân doanh nghiệp cũng cần được xem xét. "Bất kỳ doanh nghiệp nào khi đưa sản phẩm ra thị trường đều buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc theo luật định" - luật sư Quỳnh nhấn mạnh.

Vi phạm là "khai tử"?

Đề cập trách nhiệm hậu kiểm, dẫn chiếu Luật An toàn thực phẩm, luật sư Nguyễn Thúy Quỳnh khẳng định toàn bộ quy trình từ sản xuất đến tiêu thụ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật. Trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng sẽ rà soát toàn diện hồ sơ pháp lý và kiểm tra thực tế, đối chiếu sản phẩm với các tiêu chuẩn mà doanh nghiệp đã đăng ký.

Nhận định về tình hình thực tế, bà Quỳnh cho rằng thủ đoạn sản xuất thực phẩm bẩn, hàng giả ngày càng tinh vi, chỉ vì lợi nhuận. Do đó, cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra đột xuất và thành lập các đoàn liên ngành kiểm tra để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Việt Hùng, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường - Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), đánh giá chính sách để doanh nghiệp tự công bố chất lượng và hậu kiểm là chủ trương đúng đắn, phù hợp thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi là đạo đức kinh doanh và trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp, song song với sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng.

Ông Hùng nhấn mạnh vai trò "gác cổng" của chính quyền địa phương - nơi sát cơ sở nhất - trong việc giám sát và phát hiện vi phạm. Về chế tài, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường cho rằng phải xử lý thật nghiêm khắc, kể cả truy cứu trách nhiệm hình sự.

"Tại nhiều quốc gia, đạo đức kinh doanh là ưu tiên hàng đầu. Doanh nghiệp vi phạm sẽ bị loại vĩnh viễn khỏi thị trường, tuyệt đối không có chuyện nộp phạt xong lại thành lập doanh nghiệp mới để tiếp tục tái phạm" - ông Hùng dẫn chứng.

Trong khi đó, PGS-TS Bùi Thị An, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, đề nghị các đoàn kiểm tra cần bám sát địa bàn. Theo bà, trường hợp doanh nghiệp tự công bố chất lượng nhưng kiểm tra thực tế không đạt thì cần rút giấy phép vĩnh viễn và xử lý hình sự để tăng tính răn đe.

Theo số liệu từ Cục Chăn nuôi và Thú y, năm 2025, số lượng heo chết và tiêu hủy lên tới 1,2 triệu con - tăng hơn 13 lần so với năm 2024. Dịch bệnh đạt đỉnh vào tháng 7-8, tập trung chủ yếu ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, không bảo đảm an toàn sinh học.

Trước phản ánh về tình trạng giết mổ heo có dấu hiệu nhiễm dịch tả châu Phi, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết bộ đã khẩn trương yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, cảnh báo và xử lý. Thực tế, cho rằng virus này không lây sang người, một số hộ chăn nuôi đã tìm cách "bán chạy" heo bệnh để thu hồi vốn.

Chỉ ra những điểm nghẽn, ông Phùng Đức Tiến nhận định lỗ hổng lớn nhất trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm hiện nay là ở khâu kiểm soát dịch bệnh tại các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, với hơn 24.000 cơ sở trên cả nước. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá đây là khâu cần được giám sát nghiêm ngặt với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền và lực lượng thú y cơ sở để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Siết chặt quản lý, ngăn chặn nguy cơ

Trước áp lực tiêu thụ thực phẩm tăng cao tại các đô thị lớn như TP HCM, nhất là giai đoạn cận Tết Nguyên đán 2026, việc bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm đang được siết chặt từ cả khía cạnh quản lý nhà nước lẫn kiểm soát chuỗi cung ứng.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y - Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM, nhận định dù lực lượng chức năng đã có nhiều nỗ lực trong việc phòng chống dịch bệnh song thực tế vẫn diễn biến phức tạp với nhiều nguy cơ từ hoạt động giết mổ, vận chuyển và kinh doanh động vật. Do đó, ông đã kiến nghị UBND TP HCM sớm thành lập đoàn kiểm tra liên ngành (gồm lực lượng thú y, công an, quản lý thị trường) với quy chế phối hợp chặt chẽ để xử lý dứt điểm các vi phạm.

Đồng tình với quan điểm cần sự can thiệp từ cơ quan chức năng thay vì để người dân tự xoay xở, TS Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP HCM, nhìn nhận người tiêu dùng không thể tự mình kiểm soát an toàn thực phẩm do thiếu chuyên môn và phương tiện kỹ thuật. Ông cho rằng trách nhiệm này thuộc về chuỗi cung ứng và cơ quan quản lý, đồng thời kỳ vọng chương trình "Tích xanh trách nhiệm" sẽ mở rộng sang các nhóm thực phẩm chế biến có nguy cơ cao (thịt, cá, trứng, sữa...), giúp giảm thiểu các sai phạm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng hiệu quả hơn.

Ng.Ánh

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương vừa thành lập 7 đoàn công tác nhằm kiểm tra, truy quét hàng giả, ngăn chặn tình trạng "thổi giá" và bảo đảm bình ổn thị trường tại các tỉnh, thành trọng điểm trong dịp Tết Bính Ngọ 2026.