Bước ngoặt của ngành gỗ

Bên cạnh những nỗ lực chuyển đổi xanh trong quá trình sản xuất kinh doanh, việc chuẩn bị sẵn nguồn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng cũng được Bình Định chú trọng phát triển

Theo xu thế và yêu cầu khắt khe của thị trường, doanh nghiệp (DN) ngành gỗ trong nước buộc phải chuyển đổi xanh. Tại "thủ phủ ngành gỗ" Bình Định, các DN ở địa phương này đang nỗ lực thay đổi cách quản lý, hệ thống máy móc và sử dụng nguyên vật liệu theo hướng ngày càng thân thiện hơn với môi trường.

Yêu cầu khắt khe từ thị trường

Bình Định là một trong những tỉnh, thành có số lượng lớn nhà máy chế biến gỗ, tập trung chủ yếu ở các khu công nghiệp Phú Tài và Long Mỹ với khoảng 300 DN chế biến gỗ. Trong đó, 245 DN đã đi vào hoạt động với tổng vốn đầu tư khoảng 12.000 tỉ đồng. Nguồn vốn đầu tư lớn, nguồn nhân lực dồi dào, công nhân có tay nghề bậc cao nên sản phẩm chế biến (chủ yếu là đồ gỗ nội thất, ngoại thất, sân vườn và các sản phẩm khác, như dăm mảnh, viên nén…) tại đây ngày càng mở rộng về quy mô lẫn chất lượng.

Với thị trường tiêu thụ chính: Mỹ, EU, Anh, Úc, Nhật Bản… cùng một số nhóm hàng có giá trị kim ngạch lớn, ngành gỗ Bình Định ngày càng khẳng định được vị thế, góp phần quan trọng trong chiến lược phát triển ngành gỗ trên địa bàn tỉnh nói riêng và cả nước nói chung.

Mỗi năm, ngành gỗ trong nước xuất khẩu trung bình trên 10 tỉ USD, đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn thứ 5 thế giới, thứ hai châu Á và đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Trong đó, Bình Định là 1 trong 4 trung tâm chế biến và xuất khẩu gỗ lớn nhất cả nước, ngành gỗ chiếm hơn 60% giá trị xuất khẩu của tỉnh trong năm 2023 (đạt 930 triệu USD/1,6 tỉ USD) và tạo việc làm cho hơn 30.000 lao động. Đặc biệt, Bình Định ngày càng khẳng định ưu thế về các mặt hàng gỗ kỹ thuật, đồ gỗ ngoại thất trong chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, theo nhiều DN gỗ tại Bình Định, hiện ngành gỗ đang đối mặt với nhiều khó khăn mới do thị trường đòi hỏi ngày càng cao về tính bền vững, thân thiện với môi trường, đặc biệt là những yêu cầu "xanh hóa" trong sản xuất, kinh doanh ngày càng khắt khe.

Cụ thể, thời gian gần đây, các quy định về tính hợp pháp và bền vững của sản phẩm được các thị trường tiêu thụ đồ gỗ lớn đưa ra ngày càng chặt chẽ, chi tiết hơn. Tại châu Âu, từ tháng 12-2024, quy định chống mất rừng của EU (EUDR) có hiệu lực. EUDR là quy định thuộc thỏa thuận xanh EU, cấm nhập khẩu 7 nhóm mặt hàng gồm cà phê, dầu cọ, gỗ, cao su, thịt bò, ca cao và đậu nếu quá trình sản xuất gây mất rừng.

Bên cạnh đó, từ năm 2027, hàng hóa đưa vào thị trường EU và Mỹ phải đáp ứng các tiêu chuẩn giảm phát thải khí hiệu ứng nhà kính. Hai thị trường này cũng sẽ kiểm soát, đánh giá hàm lượng carbon trong sản phẩm. Nếu hàm lượng carbon cao hơn quy định thì bắt buộc các nhà xuất khẩu phải nộp thêm thuế hoặc tín chỉ carbon.

Tương tự, Nhật Bản cũng yêu cầu sản phẩm gỗ khi xuất sang thị trường này phải có chứng chỉ bền vững. Thị trường Đức cũng yêu cầu Việt Nam cung cấp các chứng nhận liên quan đến nguồn gốc sản phẩm, tình trạng sử dụng lao động, tiền lương, xử lý chất thải…

Tăng tốc chuyển đổi xanh

Để đáp ứng yêu cầu trên, thời gian gần đây, nhiều DN gỗ ở Bình Định đã và đang triển khai thực hiện nhiều giải pháp, như: thay đổi mẫu mã đa dạng, mở rộng thị trường, đổi mới công nghệ… nhằm biến những bất lợi thành thời cơ.

Điển hình như Công ty CP Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt (TP Quy Nhơn) là một trong những DN tiên phong trong chuyển đổi xanh ở Bình Định. Theo đó, DN này đã được Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam vận động các tổ chức quốc tế về môi trường hỗ trợ đầu tư thay đổi một số máy móc, thay hệ thống sấy nhiệt hơi cho lò sấy cũ, qua đó giảm tới 3/4 lượng điện năng tiêu thụ.

Hệ thống sấy nhiệt hơi nước dù đắt gấp 5 lần giàn sấy điện nhưng vẫn được Công ty CP Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt mạnh dạn đầu tư thay thế cho lò sấy dùng bóng đèn hồng ngoại với lượng điện năng tiêu tốn tiết kiệm được 3/4 so với trước. Đặc biệt, với dàn pin năng lượng mặt trời, hơn 3 năm qua, chi phí tiền điện tại nhà xưởng của công ty này đã giảm 7-10 tỉ đồng/năm.

Ông Lê Minh Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định, cho biết các DN ngành gỗ buộc phải chuyển đổi xanh, bởi đó là yêu cầu của nhà đầu tư, khách hàng và là xu thế của thời đại. Muốn vậy, DN buộc phải thay đổi cách quản lý, sử dụng công cụ, vật liệu thân thiện hơn với môi trường.

Ngoài ra, DN nào đi tiên phong trong chuyển đổi xanh sẽ có nhiều cơ hội hơn, tiếp cận sớm hơn với các nguồn vốn quốc tế, từ đó giúp doanh nghiệp duy trì và gia tăng khả năng cạnh tranh của các sản phẩm gỗ trên thị trường cả trong nước lẫn quốc tế.

Bên cạnh những nỗ lực chuyển đổi xanh trong quá trình sản xuất kinh doanh, việc chuẩn bị sẵn nguồn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng cũng được Bình Định chú trọng phát triển.

Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, cho biết tỉnh Bình Định đã kết hợp với phương thức tổ chức sản xuất mới, theo chuỗi giá trị từ trồng rừng, chế biến và tiêu thụ sản phẩm gắn với đẩy mạnh thu hút các dự án đầu tư chế biến sâu, sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm nông, lâm sản; qua đó giúp Bình Định sớm đạt được mục tiêu trở thành trung tâm chế biến lâm sản công nghệ cao của vùng.