Căng thẳng gia tăng tại eo biển Hormuz
Xung đột Mỹ - Iran dường như bước sang một giai đoạn mới khi hai bên chuyển trọng tâm sang kiểm soát eo biển Hormuz chiến lược
Căng thẳng gia tăng xung quanh eo biển Hormuz đang thử thách thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran giữa lúc tiến trình đàm phán bị đình trệ. Tờ Politico dẫn lời Đô đốc Bradley Cooper, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết quân đội nước này hôm 4-5 đã phá hủy 6 tàu nhỏ của Iran sau khi đối phương tấn công các tàu Mỹ bằng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và tàu nhỏ nhưng không trúng mục tiêu.
Cùng ngày, một tàu thương mại của Hàn Quốc bị tấn công khi đang neo đậu ngoài khơi Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tại khu vực eo biển Hormuz. Ngoài ra, theo AP, Bộ Quốc phòng UAE cho biết hệ thống phòng không của họ đã đánh chặn 15 tên lửa và 4 UAV do Iran phóng. Một UAV đã gây ra hỏa hoạn tại một cơ sở dầu mỏ quan trọng tại nước này. Quân đội Anh cũng ghi nhận 2 tàu chở hàng bốc cháy ngoài khơi UAE.
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh Mỹ thực hiện cái gọi là "Dự án Tự do" nhằm hướng dẫn tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Theo AP, Iran không trực tiếp xác nhận hay phủ nhận đứng sau các vụ tấn công trên. Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi hôm 5-5 khuyến cáo Mỹ và UAE nên "cảnh giác trước việc bị kéo trở lại vào vũng lầy". Trước đó, trả lời phỏng vấn đài Fox News, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ bị "xóa sổ khỏi Trái đất" nếu nước này tấn công các tàu hải quân Mỹ trong khu vực.
Một tàu tuần tra ở khu vực eo biển Hormuz, ngoài khơi TP Bandar Abbas - Iran hôm 2-5 Ảnh: AP
Trang Politico nhận định cuộc xung đột Mỹ - Iran dường như bước sang một giai đoạn mới khi hai bên chuyển trọng tâm sang kiểm soát eo biển Hormuz chiến lược. Việc Mỹ phá vỡ "thế kìm kẹp" của Iran đối với eo biển này sẽ giúp xoa dịu những nỗi lo về kinh tế toàn cầu và tước đi một đòn bẩy quan trọng của Tehran. Tuy nhiên, động thái này cũng đe dọa thổi bùng trở lại cuộc xung đột toàn diện nổ ra khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28-2, khiến Tehran đáp trả bằng việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Iran cho rằng nỗ lực mới của Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn mong manh được duy trì hơn 3 tuần nay. Trong khi đó, theo AP, các hãng vận tải biển và công ty bảo hiểm khó có khả năng chấp nhận mạo hiểm vì Iran đã bắn vào tàu thuyền trong tuyến đường thủy này và tuyên bố sẽ tiếp tục làm thế.
Trong bối cảnh như thế hiện chưa rõ liệu thỏa thuận ngừng bắn có thể duy trì đủ lâu để tiến trình đàm phán đang đình trệ kịp mang lại giải pháp nào đó hay không. Giới chức Iran hiện xem xét phản hồi từ phía Mỹ đối với đề xuất mới nhất của Tehran nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei hôm 4-5 cho rằng việc các yêu cầu liên tục thay đổi khiến nỗ lực ngoại giao trở nên khó khăn nhưng không nêu chi tiết.
Đề xuất mới nhất của Iran kêu gọi Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, chấm dứt phong tỏa các cảng của nước này, rút lực lượng khỏi khu vực và ngừng mọi hành động thù địch. Iran cho biết thêm đề xuất của họ không bao gồm các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân và uranium làm giàu - vốn từ lâu là nguyên nhân chính gây căng thẳng với Mỹ và Israel. Tehran muốn các vấn đề khác được giải quyết trong vòng 30 ngày và hướng tới chấm dứt xung đột thay vì chỉ kéo dài lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, ông Donald Trump vào cuối tuần rồi nhận định đề xuất này khó có thể dẫn tới một thỏa thuận.
Ngoại giao là "con đường duy nhất"
Sau hơn 2 tháng eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn, nền kinh tế toàn cầu mất khoảng 12 triệu thùng dầu mỗi ngày - tương đương 10% tổng nhu cầu tiêu thụ. Theo trang Telegraph (Anh), đây được xem là cú sốc nguồn cung dầu chưa từng có, trong đó các quốc gia châu Á và châu Phi đang chịu tác động nặng nề nhất.
Mỹ ban đầu tìm cách phá thế bế tắc bằng chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran từ hôm 13-4, với mục tiêu bóp nghẹt xuất khẩu dầu của Tehran. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, Iran đã siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz trong suốt 6 tuần. Trong cuộc đối đầu "bóp nghẹt" lẫn nhau này, bên nào không chịu đựng nổi trước sẽ thua cuộc.
Giới phân tích cho rằng việc Washington giờ đây chuyển sang cam kết hộ tống tàu mắc kẹt qua eo biển Hormuz cho thấy chiến lược phong tỏa nói trên cần quá nhiều thời gian mới phát huy hiệu quả. Động thái này cũng cho thấy ông Donald Trump xem việc mở lại eo biển Hormuz là cấp thiết bất chấp nguy cơ lệnh ngừng bắn đổ vỡ. Mặt khác, đây có thể là chiến thuật gia tăng sức ép nhằm buộc Iran trở lại bàn đàm phán và chấp nhận nhượng bộ.
Trong khi đó, phía Iran nghi ngờ chiến dịch hộ tống tàu chỉ là vỏ bọc cho nỗ lực mở eo biển Hormuz bằng vũ lực. Không gì lạ khi Tehran nhanh chóng cảnh báo sẽ tấn công "bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào" tiến vào khu vực, đặc biệt là quân đội Mỹ.
Ông Max Boot, chuyên gia của Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ, cảnh báo ý định mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực có nguy cơ làm xung đột bùng phát lại trên diện rộng, đồng thời khiến tàu chiến Mỹ dễ trở thành mục tiêu tấn công của Iran trong một tuyến đường biển chật hẹp. Ngoài ra, theo ông Boot, chừng nào Iran vẫn còn khả năng tấn công tàu thương mại thì rất ít hãng vận tải dám liều mình đi qua đó. Vì thế, chuyên gia này nhấn mạnh chỉ có ngoại giao mới giúp thế giới thoát khỏi tình thế bế tắc này.
Hoàng Phương