Cao tốc... chưa nhanh!

Từ 22 giờ ngày 2-3, năm tuyến đường bộ cao tốc đầu tư công trên trục Bắc - Nam sẽ bước sang giai đoạn vận hành có thu phí.

Năm tuyến này dài hơn 300 km, gồm 3 tuyến ở phía Bắc: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu; 2 tuyến ở phía Nam: Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.

Theo quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, cả nước có tổng cộng 43 tuyến đường cao tốc dự kiến hình thành đến năm 2050, trải dài khắp các vùng miền, tổng chiều dài mạng lưới đạt gần 9.000 km. Tính đến cuối năm 2025, có 3.803 km cao tốc đường bộ đã hoàn thành đưa vào sử dụng hoặc thông xe kỹ thuật.

Trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông là tuyến đường bộ huyết mạch của nước ta, giữ vai trò chủ lực trong giao thông vận tải quốc gia và đóng góp rất lớn vào phát triển kinh tế đất nước, cũng như các khu vực, các tỉnh - thành.

Những vấn đề cốt tử của dự án cao tốc là chất lượng và công năng sử dụng phải luôn được chú trọng ngay từ đầu. Trên thực tế, nhiều tuyến cao tốc đã, đang phát sinh không ít bất cập sau thời gian đưa vào sử dụng, có dự án bộc lộ những khuyết điểm không thể khắc phục, hoặc để khắc phục được sẽ phải tốn nguồn lực rất lớn.

Tình hình giao thông dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ vừa qua cho thấy một phần bức tranh chưa vui này. Chẳng hạn, trên tuyến cao tốc TP HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận (hướng từ các tỉnh miền Tây đi TP HCM) có 4 làn nhưng vì lưu lượng xe tăng đột biến vào những ngày cao điểm, CSGT phải chặn xe hướng lên cao tốc tại một số nút giao thông, yêu cầu tài xế đi đường khác; hoặc tuyến TP HCM - Trung Lương liên tục xảy ra ùn tắc do quá tải lượng phương tiện, do tai nạn…, cánh tài xế phải chọn đi Quốc lộ, hay vòng xuống các đường tỉnh, đường huyện để thoát kẹt.

Tương tự là tuyến Phan Thiết - Dầu Giây, do thiếu làn dừng khẩn cấp xuyên suốt, đường chật (chỉ 2 làn xe), tần suất sự cố giao thông khá dày và luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn.

Thêm bài học từ tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận 4 làn xe, sau 10 năm vận hành đã không đáp ứng nhu cầu giao thông vận tải ngày càng lớn, đến cuối năm 2025 vừa qua mới khởi động dự án mở rộng.

Câu hỏi đặt ra là tại sao dọc 2 bên tuyến cao tốc này phần lớn là ruộng lúa, vườn cây, đất nông nghiệp, ao hồ (tức quỹ đất nhiều, chi phí đền bù giải tỏa rất thấp) mà ngay từ đầu không làm hẳn 6 làn xe?

Các dự án cao tốc 2 làn xe hiện nay, như Vân Phong - Nha Trang, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo và Vĩnh Hảo - Phan Thiết cũng chung câu hỏi trên. Với quy mô như vậy, trong tương lai không xa chắc chắn phải mở rộng, nâng cấp, và chi phí chắc chắn sẽ tăng chóng mặt.

Ngoài ra vẫn còn nhiều vấn đề gây bức xúc: thiếu trạm dừng chân, quá ít trạm xăng - chẳng hạn trên các đoạn tuyến đường cao tốc từ TP HCM ra Khánh Hòa (dài khoảng 400 km). Cần tầm nhìn xa và các giải pháp khắc phục thật nhanh những bất cập trên các tuyến cao tốc, qua đó không chỉ giúp phát huy hiệu quả đầu tư mà đáp ứng kỳ vọng, củng cố niềm tin của người dân vào các quyết sách của quốc gia.