Nghịch lý “nhà khó”

Tiền vô nhà khó như gió vô nhà trống. VN ta còn nghèo, ví như “nhà khó”. Thế nhưng, hiện có một nghịch lý là “nhà khó” lại dư tiền, thừa ngoại tệ (USD). Trước đây, ai cũng nghĩ vấn nạn có tiền không biết dùng, dùng không đúng cách chỉ xảy ra ở những nông dân thiếu kiến thức, bất ngờ bị áp đặt lối sống văn minh đô thị, không được chuẩn bị để thích nghi với môi trường sản xuất kinh doanh mới mẻ.

Hậu quả là những đồng tiền nhận được từ đất đai bị giải tỏa thay vì giúp xóa đói giảm nghèo lại trở thành nguyên nhân của nhiều tệ nạn xã hội, dẫn đến con đường vòng tái bần cùng. Do thiếu dự báo, thiếu tiên liệu những chính sách hỗ trợ kèm theo, tiền đã chuyển hóa sang “tệ”.

Gần đây, việc hoạch định các chính sách tài chính, tín dụng đã phải trả giá đắt cho bài học về lỗ hổng trong dự báo, tiên liệu: Tình trạng lạm phát, vật giá leo thang có nguy cơ đưa đất nước rơi vào giai đoạn khó khăn như nhận xét của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan mới đây.

Người dân, nhất là dân nghèo, vốn không phải là những chuyên gia tài chính ngân hàng, thật ngỡ ngàng, không thể hiểu nổi khi nghe một số quan chức đầu ngành than vãn tại, bị dư USD, lúc giải trình các nguyên nhân gây khủng hoảng tài chính hiện nay. Than giàu quả là chuyện xưa nay hiếm! Như thế, mục đích của đẩy mạnh xuất khẩu, mở cửa đầu tư nước ngoài, kêu gọi đóng góp kiều hối... hóa ra thừa hay sao?

Công tác thống kê để tạo cơ sở cho dự báo, tiên liệu trong nhiều năm qua, có lúc có nơi thường là một công đoạn thực hiện lấy có, mang nặng tính thành tích, nhiệm kỳ khiến cho việc hoạch định chính sách bị động, mưa đâu che đó. Đó cũng là một trong nguyên nhân làm cho những cải cách, đổi mới chưa ráo mực đã phải thu hồi, trì hoãn.

Sở dĩ nền kinh tế Nhật Bản phát triển sớm, nhanh, mạnh và bền vững, dù xuất phát điểm không hơn gì ta, phần lớn là nhờ hoạch định chính sách có tầm nhìn xa, dự phóng dài hạn. Một ví dụ gần đây, Nhật Bản đã dự báo lao động thiếu hụt 10 triệu người vào năm 2030! Đây là một ví dụ điển hình mà VN phải học tập.

Nghịch lý “nhà khó” nhưng dư thừa USD đang được giới tài chính ngân hàng loay hoay giải mã. Lẽ ra “nhà khó” thì “chưa tới chợ đã hết tiền”, nhưng chúng ta lại “dư tiền vì chưa có chợ”. Đây phải chăng là bệnh lý của chàng trai nước Việt vào một buổi sớm mai đầy hưng phấn và khí lực của mùa xuân hội nhập?