Chủ động chuẩn bị kịch bản ứng phó El Nino khốc liệt

El Nino đang trở lại với cường độ khốc liệt bậc nhất lịch sử, mang theo chuỗi ngày nắng nóng khắc nghiệt và nguy cơ hạn hán diện rộng

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, El Nino sẽ hình thành từ tháng 6-2026, mạnh dần vào cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Dự báo 60%-65% xác suất hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh, tương đương các đợt kỷ lục vào những năm 2015 - 2016, 2023 và lọt vào nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.

Nắng nhiều, mưa ít

Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, cho biết điều đáng lo ngại nhất là khi tác động tới Việt Nam, El Nino thường gây nắng nóng kéo dài, lượng mưa thiếu hụt, hạn hán và xâm nhập mặn phức tạp.

Dự báo nền nhiệt độ tại các khu vực ở nước ta trong các tháng cuối năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5 độ C. Riêng từ tháng 10 đến tháng 12-2026, thậm chí nhiệt độ có thể cao hơn 1-2 độ C. Trong các tháng còn lại của mùa hè năm 2026, tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm, nhiệt độ có thể ghi nhận vượt mức lịch sử.

Bên cạnh đó, El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa tại hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến 25%-50% (rõ rệt nhất là khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ). Khô hạn cục bộ hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt có nguy cơ cao xảy ra.

Với điều kiện El Nino, dù mưa có xu thế giảm nhưng lại có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ. Ví dụ, mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7-2015 tại Quảng Ninh là vào lúc El Nino diễn ra. Đợt lũ lớn chưa từng thấy vào cuối tháng 9-2009 sau cơn bão số 9 tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi cũng do ảnh hưởng El Nino...

Là người theo dõi sâu sát diễn biến La Nina và El Nino trong 20 năm qua, TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, cho rằng đợt El Nino lần này nhiều khả năng sẽ mạnh tương đương năm 2015 - 2016. Đây cũng là giai đoạn khô hạn khốc liệt ở Việt Nam khiến 18 tỉnh, thành Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và ĐBSCL phải công bố tình trạng khẩn cấp.

Theo chuyên gia Nguyễn Ngọc Huy, lượng mưa sẽ thiếu hụt ở Tây Nguyên, Trung Bộ, Nam Trung Bộ và ĐBSCL từ cuối năm nay. Sang năm 2027, mùa mưa sẽ đến muộn. Trong khi đó, số lượng các cơn bão đi vào đất liền nước ta sẽ ít hơn trong năm nay, song không loại trừ khả năng vẫn có những cơn bão lớn xuất hiện do sự bất ổn định của hệ thống khí hậu.

Lo tích nước, trữ điện

Trong bối cảnh đó, việc chủ động chuẩn bị các kịch bản ứng phó với El Nino trở nên cấp thiết.

TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, nhấn mạnh cần xây dựng các kịch bản ở từng lĩnh vực. Đối với nông nghiệp, cần điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và áp dụng giải pháp tưới tiết kiệm nước. Với lĩnh vực tài nguyên, cần chủ động tích trữ nước sớm và xây dựng các kịch bản cấp nước dự phòng. Với lĩnh vực năng lượng, cần chuẩn bị ứng phó "rủi ro kép" khi nhu cầu dùng điện tăng cao do nắng nóng, trong khi nguồn thủy điện có thể suy giảm vì thiếu nước...

Theo ông Hà Đăng Sơn, Phó Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, El Nino được cảnh báo sớm và các bên liên quan đã xây dựng nhiều phương án, kịch bản khác nhau từ cuối tháng 5-2026, song chưa đạt được kịch bản điều hành khi thời tiết cực đoan. Trong khi đó, thời tiết cực đoan được dự báo sẽ xảy ra ở 3 tháng sắp tới.

"Tháng 8 và tháng 9-2026, trong điều kiện El Nino, chúng ta phải đối mặt tình trạng thiếu nước. Nếu mưa to, thủy điện hoạt động tốt thì hệ thống điện mới vận hành an toàn nhất, hiệu suất cao" - ông Sơn băn khoăn. Vì vậy, việc bảo đảm nhiên liệu để phát điện trong mùa hè năm nay là rất quan trọng. Cùng với đó, cần có sự chung tay của doanh nghiệp, người dân trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Ban Điều hành Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), cho hay cuối tháng 5-2026, công suất đỉnh của toàn hệ thống điện quốc gia lên đến khoảng 58.000 MW - tăng 5,6% so với kỷ lục năm 2025. Đáng chú ý, nếu như năm 2025, kỷ lục tiêu thụ điện rơi vào tháng 8 thì năm nay, dù mới tháng 5 đã phá vỡ kỷ lục năm ngoái. Như vậy, nếu El Nino kéo dài đến năm 2027, ngành điện sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Dự báo từ giữa năm 2026 đến năm 2027, thời tiết nước ta bước vào chu kỳ El Nino, mưa ít khiến lượng nước đổ về các hồ thủy điện giảm. Vì vậy, từ nay đến cuối năm là thời điểm các hồ thủy điện cần tích nước để chuẩn bị cho mùa khô. "Để ứng phó với các tình huống bất lợi, chúng tôi đã chuẩn bị phương án vận hành cùng các kịch bản dự phòng nhiều lớp nhằm bảo đảm cung ứng điện trong mọi tình huống" - ông Tuấn nhấn mạnh.