Chuyện cả bản "rước" hòn đá thiêng để xin vía đầu năm mới

(NLĐO)- Khi lễ hội Mường Xia diễn ra, người dân bản Chung Sơn ở Thanh Hóa lại làm lễ "rước" hòn đá thiêng để xin vía cầu may mắn, bình an trong năm mới

Xã biên giới Sơn Thủy, tỉnh Thanh Hóa là nơi sinh sống tập trung của đồng bào Thái, nơi còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, nơi có lễ hội Mường Xia là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Lễ hội Mường Xia gắn một câu chuyện lịch sử về một vị tướng tên Tư Mã Hai Đào có công giúp nhà vua đánh đuổi giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi biên cương.

Theo các cụ cao niên và một số tài liệu nghiên cứu, ông Tư Mã Hai Đào là người Mường Đào - Mường Khô xưa (thuộc xã Bá Thước ngày nay). Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ngày bé Hai Đào đã rất giỏi chơi cù, đánh đu và luyện kiếm. Lớn lên, ông có thân hình cao to, khỏe mạnh, tinh thông võ nghệ.

Khi triều đình mở hội thi võ chọn người tài, ông tham gia và giành chiến thắng, được nhà vua gả cưới con gái.

Vào thế kỷ XVIII, vùng biên giới nước nhà bị giặc ngoại xâm rình rập, đánh chiếm liên miên. Tư Mã Hai Đào được vua cha cho cầm quân dẹp giặc. Hai Đào liền trở về triệu tập thêm binh Mường, rèn luyện vũ khí, xuất quân lên biên giới. Đoàn quân của Phò mã Hai Đào đi đến đâu dẹp tan quân giặc đến đó, giữ vững biên cương.

Sau khi dẹp xong quân giặc, trở về thấy vùng cao biên giới có phong cảnh sơn thủy, hữu tình, Tư Mã Hai Đào đã chọn Mường Xia để xây dựng thủ phủ sinh sống.

Từ đây, Mường Xia phát triển phồn thịnh, những người trước đây bỏ Mường đi lần lượt kéo nhau về. Sau này, khi vị tướng qua đời, người Mường Xia đã gửi "vía" vào một hòn đá, để cầu mong Tư Mã Hai Đào luôn bảo vệ dân làng.

Kể từ đó đến ngày nay,  hòn đá thiêng (còn gọi là "hòn đá vía") được coi như báu vật của cả bản, được đặt ngay phía trước đền Tư Mã Hai Đào ở bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy.

Ông Hà Xuân Tân (bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy) cho biết "hòn đá vía" được đồng bào dân tộc Thái gọi là hòn "Lặc Mắn". Người Thái quan niệm rằng, vía con người do trời cai quản, nếu mất vía, thì con người và vạn vật sẽ ốm đau, bệnh tật. Vậy nên, người Mường Xia coi hòn đá vía như một báu vật.

"Mỗi khi Mường Xia có con em đi bộ đội, đi học hành… các gia đình đều tới lên đền thờ Tư Mã Hai Đào thắp hương xin ông phù hộ. Sau đó đến trước hòn đá xin vía để mọi việc được may mắn, bình an"- ông Tân chia sẻ.

Hằng năm, cứ vào những ngày đầu năm mới, người dân xã Sơn Thủy lại tổ chức lễ hội Mường Xia để cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, con người và vạn vật sinh sôi, nảy nở. Tại lễ hội, trước đây "hòn đá vía" sẽ được đào lên rửa sạch, lau chùi cẩn thận rồi làm các thủ tục để rước vào đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào để tế lễ. Khi lễ hội kết thúc, hòn đá được đưa về vị trí cũ chôn xuống, chờ mùa lễ hội sau.

Tuy nhiên, những năm gần đây, để yên vị hòn đá thiêng, địa phương đã tìm một hòn đá tương tự mang ra tới gần "hòn đá vía" tiến hành các thủ tục cần thiết để tế lễ.

"Với bà con chúng tôi, lễ hội Mường Xia và nghi lễ xin vía hòn đá thiêng là một nét văn hóa để cầu may mắn, mong cho một năm mưa thuận gió hòa, nhà nhà bình an. Chính vì thế, người dân luôn gìn giữ, coi đây là hồn cốt, báu vật của cả bản"- ông Tân cho hay.