Cơ chế mạnh mẽ để huy động vàng
Lượng vàng trong dân được đánh giá là rất lớn, khoảng 400-500 tấn, thậm chí có thể cao hơn
Thủ tướng vừa chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước khẩn trương hoàn thiện hồ sơ báo cáo Thường trực Chính phủ về việc nghiên cứu, đánh giá, xem xét đề xuất thành lập sàn/sở giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ hơn nữa.
Lượng vàng trong dân được đánh giá là rất lớn, khoảng 400-500 tấn, thậm chí có thể cao hơn do thói quen tích trữ vàng lâu đời của người Việt. Song, huy động vàng ở Việt Nam hiện nay vẫn rất hạn chế. Phần lớn lượng vàng này đang được nắm giữ dưới dạng vật chất, nằm ngoài hệ thống tài chính chính thức và chưa được chuyển hóa thành nguồn vốn cho sản xuất - kinh doanh.
Hạn chế lớn nhất hiện nay là thiếu cơ chế và công cụ phù hợp để huy động vàng một cách an toàn, minh bạch và tạo niềm tin cho người dân. Sau khi chấm dứt huy động - cho vay vàng và siết quản lý theo Thông tư 24/2012 của Ngân hàng Nhà nước, vàng gần như bị tách khỏi hệ thống ngân hàng. Thị trường vàng lại thiếu một trung tâm giao dịch tập trung, minh bạch, khiến chênh lệch giá trong nước - thế giới lớn.
Với phần đông người dân, vàng không chỉ là tài sản tài chính mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, được truyền qua nhiều thế hệ như một dạng "của để dành" - khoản tiết kiệm có khả năng chống lạm phát và mất giá tiền tệ. Trong bối cảnh các kênh đầu tư chính thức còn hạn chế hoặc thiếu ổn định, việc nắm giữ vàng về mặt tâm lý là hợp lý, giúp người dân cảm thấy an toàn trước các rủi ro và biến động kinh tế.
Muốn biến vàng trong dân thành nguồn vốn lưu thông, cần hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng thị trường vàng minh bạch, bao gồm việc nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia. Quan trọng hơn cả là tạo được niềm tin để người dân sẵn sàng đưa vàng vào nền kinh tế chính thức.
Sàn giao dịch vàng quốc gia, nếu được ra mắt đúng tiến độ theo chỉ đạo của Thủ tướng, sẽ đóng vai trò then chốt trong việc "mở khóa" nguồn lực vàng trong dân.
Theo kinh nghiệm của các thị trường lớn trên thế giới, mô hình sàn vàng đã phát huy hiệu quả trong việc minh bạch hóa giá và tăng thanh khoản. Tại Trung Quốc, Sàn Giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) giúp giá vàng nội địa bám sát giá quốc tế với mức chênh lệch rất thấp nhờ giao dịch tập trung và chuẩn hóa. Đồng thời, tạo điều kiện cho các sản phẩm tài chính liên quan đến vàng phát triển dần theo thời gian, kể cả chứng chỉ hay hợp đồng phái sinh. Ở các nước khác như Singapore, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, thị trường vàng cũng phát triển thành trung tâm giao dịch có sức thu hút cả khu vực, thúc đẩy cả hoạt động xuất khẩu, kinh doanh và tạo nền tảng cho các sản phẩm tài chính dựa trên vàng. Điều này cho thấy sàn vàng không chỉ là nơi mua - bán vật chất mà còn là cơ sở để phát triển sâu rộng các kênh tài chính liên quan đến vàng.
Để huy động vàng từ dân một cách hiệu quả, an toàn và bảo đảm quyền lợi người tham gia thị trường, cần áp dụng một số giải pháp cơ chế cụ thể như xây dựng hạ tầng thanh toán và kho lưu trữ an toàn; cơ chế lưu ký và giao dịch chứng chỉ vàng; minh bạch thông tin và quản lý rủi ro; khuyến khích chuyển đổi từ vàng vật chất sang tài sản tài chính; phát triển sản phẩm tài chính liên quan; giám sát và kiểm soát đầu cơ.