Lao động

Lách luật để... kiếm thêm tiền

Nhiều quy định của pháp luật lao động thiếu nhất quán gây khó cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động, dẫn đến tình trạng lách luật...

Từ tháng 12-2009 đến cuối tháng 8-2010, Ban Giám đốc Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn nhận được 30 đơn xin thôi việc của người lao động (NLĐ). Những người xin nghỉ việc này đều có hợp đồng lao động (HĐLĐ) không xác định thời hạn và nhiều người chỉ còn từ 1 đến 2 năm, thậm chí có người chỉ còn 5 tháng là đủ điều kiện về độ tuổi cũng như thời gian tham gia BHXH để nghỉ hưởng lương hưu hằng tháng.

img
Người lao động chấm dứt hợp đồng lao động nhưng chưa đến tuổi hưu vừa được hưởng trợ cấp thất nghiệp vừa được bảo lưu BHXH để hưởng hưu trí về sau.
Trong ảnh: Đăng ký thất nghiệp tại Văn phòng Đăng ký thất nghiệp quận Thủ Đức - TPHCM. Ảnh: Thanh Nhàn
 
Nghỉ sớm “chờ hưu”
 
Do những NLĐ trên có HĐLĐ không xác định thời hạn nên theo quy định, họ chỉ cần báo trước 45 ngày và xí nghiệp phải ra quyết định cho nghỉ việc và trợ cấp thôi việc (TCTV). Ông Trần Văn Thanh, Giám đốc Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn, cho biết mức TCTV bình quân của những NLĐ trên là 43,7 triệu đồng/người, có người được hưởng TCTV gần 60 triệu đồng. Thực tế, xí nghiệp đã phải trả 477 triệu đồng cho 11 người nghỉ việc, 9 trường hợp khác còn đang làm hồ sơ và sẽ phải chi trả khoảng gần 400 triệu đồng nữa. Mười người còn lại được xí nghiệp vận động đã không nghỉ việc mà đi giám định sức khỏe để nghỉ hưu sớm, nhờ đó xí nghiệp không phải trả TCTV.
 
Theo ông Văn Nhuận, Trưởng Phòng Tổ chức - Lao động - Tiền lương Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn, nguyên nhân của tình trạng trên là do quy định của pháp luật về việc NLĐ khi nghỉ hưu không được TCTV nên nhiều người đã tranh thủ xin nghỉ sớm “chờ hưu” để vừa được hưởng TCTV từ doanh nghiệp, sau đó vẫn được hưởng lương hưu từ BHXH. Lý lẽ của NLĐ đưa ra là “do chỉ nghỉ sớm một thời gian ngắn để chờ hưu vài tháng hoặc một năm nên tiền lương hưu hằng tháng không bị sụt giảm hoặc sụt giảm không đáng kể. Cái lợi là vẫn được TCTV”. Lãnh đạo Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn than thở: Việc hàng loạt NLĐ xin nghỉ trong lúc gần đủ điều kiện nghỉ hưu khiến xí nghiệp phải chi trả một khoản tiền lớn mà còn gây ra tình trạng thiếu hụt lao động!
 
Nằm ngay cạnh Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn là Xí nghiệp Toa xe Sài Gòn cũng xảy ra tình trạng tương tự, thậm chí có người chỉ còn 2 tháng nữa đến tuổi nghỉ hưu cũng xin nghỉ việc. Hiện xí nghiệp này đã phải trả TCTV cho hơn 20 người với  số tiền hơn 1 tỉ đồng và còn nhiều trường hợp khác vẫn đang tiếp tục phải giải quyết. 
 
Mong được... sa thải
 
Cầm quyết định sa thải trên tay, N.V.A, nhân viên một công ty trong KCX Linh Trung I, khấp khởi mừng. Ít ai biết rằng đây chỉ là kết quả của sự tính toán từ lâu của A. để... được sa thải. Vào làm việc ở công ty từ đầu năm 2007, với bản tính chịu khó, thông minh, A. đã được tạo điều kiện để thăng tiến trong công việc và được công ty cử đi đào tạo ở Nhật Bản 3 tháng, chi phí hơn 10.000 USD. Về nước ít lâu, giữa năm 2009, A. được một công ty cùng ngành nghề mời chào làm việc với mức lương 12 triệu đồng/tháng, cao gần gấp đôi tiền lương đang hưởng.
 
 Khi đưa A. đi đào tạo, công ty đã buộc A. phải cam kết sẽ phải làm việc cho công ty ít nhất 3 năm sau khi học xong. A. tiết lộ: “Theo quy định, chỉ khi nào đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật, NLĐ mới phải bồi thường chi phí đào tạo, còn bị sa thải thì không phải bồi thường. Chính vì thế, tôi đã cố ý làm việc bữa đực, bữa cái trong một thời gian dài để bị sa thải”. Không chịu nổi kiểu cách làm việc đó, giám đốc công ty đã ra quyết định sa thải và như vậy đã vô tình rơi vào “bẫy” mà A. giăng sẵn.
 
Trong đợt góp ý cho dự thảo Bộ Luật Lao động sửa đổi vừa qua,  nhiều giám đốc doanh nghiệp đã thừa nhận chính vì quy định này mà nhiều doanh nghiệp rất băn khoăn trong việc đào tạo cho NLĐ. Và trong trường hợp chẳng  đặng đừng, họ mới chịu bỏ tiền đưa NLĐ đi đào tạo, nhất là đào tạo ở nước ngoài.

Luật gia Lê Trúc Phương, Hội Luật gia TPHCM:

Một sự “khập khiễng” của pháp luật

 
Pháp luật hiện hành quy định, NLĐ khi chấm dứt HĐLĐ (mà chưa đến tuổi hưu) sẽ được hưởng TCTV (do doanh nghiệp chi trả) hoặc trợ cấp thất nghiệp (do cơ quan BHXH chi trả kể từ ngày 1-1-2010) và vẫn được bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng hưu trí sau này. Thế nhưng, NLĐ khi chấm dứt HĐLĐ để nghỉ hưu thì không được TCTV mà chỉ được hưởng lương hưu hằng tháng, trong khi họ đã đóng góp rất nhiều công sức cho doanh nghiệp. Đây là một sự “khập khiễng” của pháp luật. Chính vì vậy mới có tình trạng NLĐ né quy định bằng cách nghỉ việc trước vài tháng để được nhận TCTV, sau đó chờ hưởng hưu trí. Tình trạng này sẽ không xảy ra nếu pháp luật lao động quy định NLĐ vẫn được TCTV khi chấm dứt HĐLĐ để nghỉ hưu giống như các trường hợp chấm dứt HĐLĐ khác.