Công nghệ bước sang trang mới từ 2026: Dữ liệu, AI và ưu đãi chưa từng có

(NLĐO) - Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt công nghệ Việt Nam với loạt luật mới về dữ liệu, AI, bán dẫn và ưu đãi công nghệ cao.

Người dân có quyền yêu cầu xóa dữ liệu

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 quy định cá nhân có quyền yêu cầu xóa dữ liệu khi dữ liệu không còn cần thiết hoặc khi rút lại sự đồng ý; doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện, trừ trường hợp pháp luật cho phép tiếp tục lưu trữ.

Luật đồng thời siết chặt trách nhiệm của mạng xã hội và dịch vụ truyền thông trực tuyến: phải thông báo rõ dữ liệu thu thập, không thu thập trái phép hoặc ngoài thỏa thuận; không yêu cầu hình ảnh, video giấy tờ tùy thân để xác thực; không nghe lén, ghi âm cuộc gọi hay đọc tin nhắn khi chưa có sự đồng ý, trừ trường hợp pháp luật quy định.

Luật quy định mức xử phạt nghiêm khắc: vi phạm chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới có thể bị phạt đến 5% tổng doanh thu năm trước; mua bán dữ liệu cá nhân trái phép bị phạt tối đa gấp 10 lần khoản thu lợi bất chính; các vi phạm khác có thể bị phạt tới 3 tỉ đồng đối với tổ chức.

Thiết lập khung chính sách phát triển AI, bán dẫn

Luật Công nghiệp Công nghệ số (CNCNS) có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 (một số điều từ 1-7-2025). Đây là cột mốc lịch sử, khẳng định bước đi chiến lược đưa Việt Nam trở thành trung tâm công nghệ số toàn cầu.

Việt Nam cũng là quốc gia đầu tiên ban hành luật riêng về công nghiệp công nghệ số.

Luật CNCNS lần đầu thiết lập khung chính sách phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) theo hướng an toàn, bền vững và có trách nhiệm; lấy con người làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, không phân biệt đối xử và duy trì sự kiểm soát của con người.

AI được phân loại theo mức độ rủi ro, trong đó các hệ thống rủi ro cao phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và chịu giám sát chặt chẽ.

Luật đặt trọng tâm phát triển nhân lực công nghệ số với các chính sách hỗ trợ đào tạo, học bổng, tín dụng ưu đãi và nền tảng dạy học trực tuyến.

Nhân lực chất lượng cao được miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm, cấp visa 5 năm cho chuyên gia nước ngoài, áp dụng cơ chế lương thưởng cạnh tranh; nhân tài được hỗ trợ môi trường làm việc, R&D và tôn vinh, khen thưởng.

Tài sản số (tài sản ảo và tài sản mã hóa) cũng được công nhận địa vị pháp lý, bảo vệ quyền sở hữu và giao dịch hợp pháp.

Đồng thời, Luật dành toàn bộ Chương III cho công nghiệp bán dẫn, xác định đây là ngành trọng điểm với chiến lược và cơ chế chính sách đặc thù theo từng giai đoạn.

Cùng với Luật Trí tuệ nhân tạo sẽ có hiệu lực từ ngày 1-3-2026, Luật CNCNS được kỳ vọng tạo thành "bộ đôi" khung pháp lý quan trọng, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Tăng mức ưu đãi

Luật Công nghệ cao sửa đổi sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, đưa ra loạt quy định về hoạt động công nghệ cao, các biện pháp khuyến khích, chính sách ưu đãi, giúp tháo gỡ nhiều bất cập, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Một điểm đáng chú ý là Luật mới mở rộng phạm vi nghiên cứu sang giải mã công nghệ. Đây là điểm bổ sung lớn so với luật cũ, vốn chỉ tập trung vào phát triển công nghệ.

Giải mã công nghệ giúp doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ nước ngoài và làm chủ dần, phù hợp định hướng nâng cao năng lực tự chủ.

Về ưu đãi, doanh nghiệp công nghệ chiến lược và doanh nghiệp công nghệ cao Nhóm 1 được hưởng mức ưu đãi cao nhất, gồm thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 25 năm; miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu R&D trong 5 năm cho doanh nghiệp công nghệ cao, công nghệ chiến lược và doanh nghiệp khoa học công nghệ; doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ sở ươm tạo được miễn chứng minh năng lực vốn chủ sở hữu trong dự án đối tác công tư (PPP); đặc biệt sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược được ưu tiên trong đấu thầu và mua sắm công.

Những điểm này mở rộng so với luật cũ, vốn chỉ quy định ưu đãi chung, không có ưu tiên theo thứ bậc.

Theo các nhận định, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) sẽ tác động lớn tới các doanh nghiệp công nghệ. Trong đó, doanh nghiệp có R&D thực chất và làm chủ công nghệ sẽ hưởng lợi khi cơ chế phân nhóm giúp họ tiếp cận ưu đãi lớn, đồng thời được ưu tiên đấu thầu, đặc biệt trong sản phẩm công nghệ chiến lược. 

Miễn, giảm thuế

Theo Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 15-12-2025, áp dụng từ kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025, trong đó hoạt động công nghệ, công nghiệp công nghệ số và dự án đầu tư công nghệ số thuộc diện ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ngành, nghề được ưu đãi gồm: ứng dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược; ươm tạo công nghệ cao; sản xuất phần mềm; an toàn thông tin mạng; sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trọng điểm; thiết bị điện tử; nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn; xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo.

Nghị định cũng ưu đãi doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khoa học và công nghệ; dự án sản xuất vốn từ 12.000 tỉ đồng; dự án ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt; dự án đầu tư mới tại khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu kinh tế.

Về thuế suất, thuế suất 10% trong 15 năm áp dụng với dự án công nghệ cao, công nghệ số, phần mềm, an toàn thông tin, bán dẫn, AI và dự án tại khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung; thuế suất 17% trong 10 năm áp dụng với dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp số.

Về miễn, giảm thuế, miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với dự án áp dụng thuế suất 10%; miễn 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo đối với dự án áp dụng thuế suất 17%.

Nghị định quy định Thủ tướng Chính phủ quyết định việc kéo dài thời gian hưởng ưu đãi thuế đối với dự án công nghệ quy mô lớn, có tác động kinh tế - xã hội đặc biệt, theo điều kiện của pháp luật.