Đã đến lúc nâng hạng cà phê Việt

Cà phê Việt Nam vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới về xuất khẩu nhưng sẽ đi tiếp như thế nào để không chỉ tăng về lượng mà còn nâng cao giá trị?

Chiều 4-4, trong khuôn khổ Lễ hội "Tôn vinh cà phê - trà Việt" lần 4 - năm 2026 diễn ra tại Trung tâm Thương mại Gigamall (TP HCM), Báo Người Lao Động đã tổ chức Hội thảo "Giải pháp thúc đẩy chế biến sâu để tăng giá trị cho cà phê Việt".

Hình thành cấu trúc doanh thu đa tầng

Tham dự và phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Thành Tài, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), cho biết năm 2025, xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt khoảng 1,59 triệu tấn, tương đương 9 tỉ USD nhưng phần lớn vẫn là xuất nguyên liệu. Trong khi giá trị lớn nhất trong chuỗi cà phê toàn cầu lại nằm ở các khâu rang xay, hòa tan, chiết xuất, đồ uống và xây dựng thương hiệu. Do đó, ông cho rằng phát triển chế biến sâu cần được xem là chiến lược của toàn ngành, thay vì chỉ là lựa chọn riêng lẻ của doanh nghiệp (DN). 

"Chế biến sâu được xem là con đường trực tiếp nhất để gia tăng giá trị, qua đó giảm phụ thuộc vào biến động giá của cà phê nhân xanh. Khi mở rộng sang các khâu rang xay, hòa tan, chiết xuất hoặc sản xuất nguyên liệu đồ uống, DN có thể hình thành cấu trúc doanh thu đa tầng, nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường" - ông Tài nói.

Tuy nhiên, theo ông, để đẩy mạnh chế biến sâu, cần một hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ. Trước hết, phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết DN - hợp tác xã - nông dân, nâng chất lượng thu hoạch, chuẩn hóa sơ chế và truy xuất nguồn gốc. Về tài chính, cần khung tín dụng trung, dài hạn cho đầu tư nhà máy rang xay, hòa tan, chiết xuất và hệ thống kiểm nghiệm, tạo điều kiện chuyển từ xuất khẩu thô sang đầu tư chiều sâu. Song song đó, hoàn thiện tiêu chuẩn, pháp lý cho sản phẩm mới và đẩy mạnh hỗ trợ truy xuất, coi dữ liệu chuỗi cung ứng là hạ tầng thiết yếu.

Dẫn thực tế ở châu Âu, ông Trần Văn Công, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Liên minh châu Âu (EU), cho biết thị trường này có sức mua rất lớn nhưng xu hướng tiêu dùng đang thay đổi. Họ không còn ưu tiên cà phê giá rẻ, sản lượng lớn mà đặt ra yêu cầu ngày càng cao.

Việt Nam hiện xuất khẩu sang EU khoảng 580.000 tấn, đạt kim ngạch 3,2 tỉ USD, đứng thứ hai sau Brazil. Dù vậy, giá trị thu về vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, khi cơ cấu xuất khẩu vẫn tập trung vào cà phê nhân, chiết xuất, đóng gói và một phần hòa tan. Thương hiệu cà phê Việt tại EU vẫn còn mờ nhạt. 

"Thực tế, nhiều người tiêu dùng châu Âu sử dụng cà phê có nguồn gốc từ Việt Nam nhưng chưa nhận diện được xuất xứ. Ngoài ra, rủi ro biến động giá vẫn hiện hữu khi năm 2025, xuất khẩu cà phê của chúng ta đạt kim ngạch cao chủ yếu nhờ giá trong khi giá trị gia tăng thực chất chưa cải thiện đáng kể" - ông Trần Văn Công nêu thực tế.

Lựa chọn giải pháp và công nghệ phù hợp

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần từng bước giảm tỉ trọng xuất khẩu cà phê nhân và đẩy mạnh các sản phẩm giá trị cao như cà phê hòa tan, chiết xuất, cà phê viên nén và các dòng Robusta chất lượng cao. Đây là giải pháp quan trọng để nâng giá trị xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào giá sàn thế giới và cải thiện vị thế thương hiệu.

TS Đỗ Việt Hà - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Hóa học TP HCM - chỉ ra vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở công nghệ, mà là xác định rõ giá trị nào cần được giữ lại trong toàn bộ chuỗi cà phê. Dù định hướng phát triển chế biến sâu đã được đặt ra, Việt Nam vẫn cần lựa chọn giải pháp và công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế.

Một thực tế đáng chú ý là khâu sơ chế và bảo quản sau thu hoạch vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Việc giữ lại giá trị vốn có của hạt cà phê cũng còn nhiều hạn chế nên cần đầu tư đúng mức cho các khâu thu hoạch và phân loại. 

"Ở tầm vĩ mô, bài toán đặt ra là xây dựng thương hiệu cho ngành cà phê. Khi kim ngạch xuất khẩu đã đạt khoảng 9 tỉ USD, đóng góp ngân sách lớn, vai trò của Nhà nước trong quảng bá thương hiệu càng trở nên quan trọng. Bộ Công Thương cần có chiến lược xúc tiến thương mại cụ thể, hỗ trợ DN tiếp cận thị trường quốc tế, đồng hành với các đoàn công tác địa phương" - TS Đỗ Việt Hà nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu K-PAN, chuyên gia quốc tế về nếm và thử cà phê, cho biết thị trường cà phê đặc sản của Việt Nam đang có những tín hiệu tích cực. Một DN tại Gia Lai đã xuất khẩu cà phê sang Nhật Bản, thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia quốc tế, trực tiếp đến vùng trồng để tìm hiểu về cà phê đặc sản Việt Nam.

Ngay tại thị trường nội địa, một số chuỗi như Highlands Coffee đã bước đầu đưa cà phê đặc sản Việt Nam vào phục vụ. Nhu cầu trải nghiệm cà phê đặc sản của khách du lịch cũng dần hình thành. "Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng phát triển phân khúc cà phê cao cấp và đã có những sản phẩm bước đầu khẳng định chất lượng. Nhưng để phát triển mạnh hơn, cần có sự dẫn dắt đồng bộ, từ định hướng chính sách, quy hoạch vùng trồng, đến vai trò của DN, hệ thống tài chính và đặc biệt là sự tham gia của người nông dân. Khi các yếu tố này được kết nối chặt chẽ, ngành cà phê Việt Nam có cơ sở để phát triển bền vững trong phân khúc cà phê chất lượng cao và cà phê đặc sản" - ông Vinh nói.