Đầu tư sớm 3-5 năm cho hạ tầng điện
Dự báo giai đoạn tới, theo Quy hoạch điện VIII, xu hướng sử dụng điện không còn phụ thuộc hoàn toàn và đang giảm dần mức độ phụ thuộc vào điện.
Với vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP HCM đang đặt mục tiêu tổng thu ngân sách năm nay là 1 triệu tỉ đồng, tăng từ khoảng 801.000 tỉ đồng của năm 2025.
Trong vai trò này, việc bảo đảm năng lượng điện cho mục tiêu tăng trưởng là rất quan trọng, đặc biệt với bối cảnh thành phố đang chuyển dịch kinh tế theo hướng công nghiệp và xây dựng là trụ cột tập trung vào lĩnh vực công nghệ cao, logistics, hạ tầng công nghệ, kinh tế xanh, bên cạnh dịch vụ…
Trong bức tranh này, vai trò của điện năng là hạ tầng cốt lõi; không có điện sẽ không có tăng trưởng, ảnh hưởng đến thu hút FDI. Một thông tin nổi bật là hệ số đàn hồi điện của Việt Nam, được tính bằng tăng trưởng điện thương phẩm/tăng trưởng GDP - cho thấy mức độ gắn kết giữa tăng trưởng tiêu thụ điện và tăng trưởng GDP. Các quốc gia càng phát triển thì hệ số đàn hồi càng thấp do hiệu quả sử dụng và cải tiến công nghệ. Bức tranh hệ số đàn hồi điện của Việt Nam có sự thay đổi theo từng giai đoạn, gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Dự báo giai đoạn tới, theo Quy hoạch điện VIII, xu hướng sử dụng điện không còn phụ thuộc hoàn toàn và đang giảm dần mức độ phụ thuộc vào điện.
Tại TP HCM, tăng trưởng điện khoảng 3%-5% và tỉ trọng điện sinh hoạt, công nghiệp ngày càng lớn. Cơ cấu sử dụng điện dịch vụ cao; phát triển điện phân tán tự sản, tự tiêu; tiết kiệm điện khá tốt. Nhu cầu điện cao cho chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ cao và sản xuất bán dẫn, chuyển đổi xanh, điện hóa giao thông đô thị, các trung tâm dữ liệu tại khu công nghiệp…
Định hướng phát triển các nguồn điện phân tán tại TP HCM trong thời gian tới sẽ là điện mặt trời, điện khí LNG, nhà máy điện đốt rác (điện sinh khối), điện gió, BESS (lưu trữ).
Dù vậy, vẫn có những vướng mắc, thách thức trong phát triển năng lượng điện ở TP HCM như phụ thuộc nguồn ngoài thành phố, khi hơn 70% điện nhận từ lưới quốc gia, dễ bị ảnh hưởng khi lưới gặp sự cố hoặc thiếu điện. Nhiều trạm biến áp 110kV/220kV trong nội thành đã đầy tải. Việc mở rộng gặp khó khăn về quỹ đất, chi phí. Dự án điện cần nhiều bộ, ngành phê duyệt với thời gian kéo dài 3-5 năm trong khi nhu cầu tăng nhanh.
Giá điện bán lẻ chưa phản ánh đầy đủ chi phí đầu tư, làm giảm sức hấp dẫn đối với đầu tư tư nhân. Chưa có cơ chế rõ ràng cho điện mặt trời mái nhà tự dùng - bán lên lưới, các hợp đồng mua bán điện (PPA) trực tiếp quy mô lớn…
Để ngành điện tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của TP HCM, quan điểm phát triển cần là phải đi trước. Hạ tầng điện cần đầu tư sớm hơn nhu cầu kinh tế ít nhất 3-5 năm, không để thiếu điện cản trở tăng trưởng. Ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, giảm phát thải carbon, đáp ứng cam kết Net Zero 2050 của Việt Nam. Cần phát triển đồng bộ: lưới quốc gia, điện phân tán, điện tái tạo, LNG, BESS.
Lúc này, cần tiếp tục đẩy mạnh triển khai những cơ chế đặc thù quan trọng trong Nghị quyết 98/2023/QH15 và Nghị quyết 260/2025/QH15. Trong đó, thành phố được giữ lại nguồn thu vượt dự toán để đầu tư hạ tầng; ưu tiên phân bổ cho các dự án điện cấp bách. TP HCM được phân cấp phê duyệt các dự án điện theo thẩm quyền, rút ngắn thủ tục 50%-70%. Hợp đồng PPP điện với cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh doanh thu tối thiểu cho nhà đầu tư tư nhân.
Thí điểm cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), giá FIT (biểu giá điện hỗ trợ đầu ra) cho điện mặt trời mái nhà, hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo. Thu hút FDI vào lĩnh vực điện sạch, công nghệ lưới điện thông minh, BESS quy mô lớn…