Dễ dàng và công bằng hơn

Ngày 9-2, Chính phủ ban hành Nghị định số 54/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Sự xuất hiện của văn bản này ngay đầu năm mới không chỉ là bước hoàn thiện về thể chế, mà còn là nỗ lực cụ thể hóa các giải pháp nhằm tháo gỡ những vướng mắc tồn tại, giúp giấc mơ an cư của người lao động (NLĐ) trở nên gần gũi và thực tế hơn.

Việc sở hữu nhà ở, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực có tốc độ đô thị hóa cao, vẫn là một thách thức đáng kể đối với đa số NLĐ. Trong bối cảnh đó, chính sách nhà ở xã hội (NƠXH) không chỉ là giải pháp hỗ trợ về chỗ ở, mà còn là công cụ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu an cư cho những nhóm đối tượng khó tiếp cận nhà ở thương mại theo cơ chế thị trường.

So với quy định tại khoản 1 điều 29 Nghị định số 100/2024/NĐ-CP của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 1-8-2024), quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về phát triển và quản lý NƠXH, cách xác định điều kiện "chưa có nhà ở" theo Nghị định 54 đã được mở rộng hơn.

Bên cạnh tiêu chí không có tên trong giấy chứng nhận, nghị định mới bổ sung trường hợp không có nội dung thông tin về nhà ở trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Đồng thời, việc xác định điều kiện này không còn bị giới hạn tại thời điểm nộp hồ sơ đăng ký mua NƠXH. Những điều chỉnh này phù hợp với thực trạng dữ liệu nhà ở tại nhiều địa phương chưa được cập nhật đầy đủ, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân khi tiếp cận chính sách hỗ trợ.

Một điểm thay đổi quan trọng khác là cơ chế xác định điều kiện thu nhập đối với người không có hợp đồng lao động. Thay vì yêu cầu xác nhận thu nhập theo mô hình hành chính truyền thống, Nghị định 54 cho phép người dân tự kê khai và cam kết thu nhập, đồng thời giao công an cấp xã xác nhận các thông tin nhân thân, cư trú cơ bản.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực thủ tục cho người dân, đặc biệt là nhóm lao động tự do, mà còn thể hiện sự dịch chuyển trong tư duy quản lý, từ "hành chính hóa" sang "dữ liệu hóa": đề cao trách nhiệm pháp lý của người kê khai thay vì tiền kiểm nặng nề, hình thức.

Nghị định mới cũng đã sửa đổi toàn diện trình tự, thủ tục bán, cho thuê mua và cho thuê NƠXH theo hướng công khai, minh bạch hơn. Việc đa dạng hóa hình thức tiếp nhận hồ sơ, quy định chặt chẽ thứ tự ưu tiên và cơ chế bốc thăm dưới sự giám sát bảo đảm cần thiết để tăng tính công bằng. Khi nguồn lực NƠXH còn hạn hẹp, việc phân bổ phải dựa trên sự công tâm và có thể kiểm chứng được. Bên cạnh đó, quy định cho phép chủ đầu tư ưu tiên bán nhà đang cho thuê cho người đang thuê đủ điều kiện (trước thời hạn 10 năm) là một điểm cộng lớn, giúp NLĐ yên tâm an cư lạc nghiệp.

Việc áp dụng cơ chế tự kê khai và gắn trách nhiệm pháp lý lên người thực hiện cho thấy sự tin tưởng của Nhà nước đối với người dân, đồng thời thể hiện một tư duy quản lý hiện đại, tiệm cận với chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, văn bản hay mới chỉ là điều kiện cần. Để Nghị định 54 thực sự đi vào cuộc sống, cần một sự chuyển động đồng bộ từ hệ thống dữ liệu đất đai quốc gia đến tinh thần trách nhiệm của cán bộ cơ sở.