Doanh nghiệp xoay xở ra sao trước sức ép chi phí?

Doanh nghiệp đang rơi vào tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan", không biết nên tiếp tục "gồng" hay tạm ngưng để chờ qua khó khăn

Chỉ trong thời gian ngắn, giá xăng dầu trong nước tăng nhanh theo giá nhiên liệu thế giới do ảnh hưởng từ xung đột ở Trung Đông đã tác động tới nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, hàng không, du lịch... Nhiều doanh nghiệp (DN) cho biết đang "gồng lỗ" chờ chiến sự hạ nhiệt chứ chưa dám tăng giá hàng hóa, dịch vụ vì lo ảnh hưởng tới đối tác, người tiêu dùng.

Tiến thoái lưỡng nan

Ngày 24-3, trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, bà Lâm Thúy Ái, Tổng Giám đốc Công ty CP Mebi Farm, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cho biết những tác động từ cuộc chiến Trung Đông đã gây rất nhiều khó khăn cho DN. Đặc biệt, DN của bà đang gặp áp lực chi phí đầu vào rất lớn vì có đến 70% nguyên liệu là nhập khẩu. 

"Hầu như ngày nào cũng có nhà cung cấp báo tăng giá hoặc yêu cầu chia sẻ chi phí vận chuyển. Không những thế, hàng hóa nhập khẩu còn thường xuyên bị chậm trễ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình sản xuất" - bà Ái kể.

Trong khi chi phí đầu vào tăng cao, sức mua trên thị trường lại rất kém, khiến việc cân đối lợi nhuận trở nên cực kỳ khó khăn. "DN rơi vào tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan", không biết nên tiếp tục "gồng" hay tạm ngưng dự án để chờ qua khó khăn" - bà Ái nói.

Tương tự, ông Huỳnh Minh Tường, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Chế biến xuất nhập khẩu Thủy sản tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (Baseafood), Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho hay giá xăng dầu tăng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của ngành. 

Ngoài ra, Baseafood chuyên về hải sản đánh bắt nên còn gặp khó về nguyên liệu. "Hiện tại, giá dầu lên cao khiến các tàu cá không thể ra khơi vì chi phí vận hành quá lớn trong khi sản lượng khai thác lại đang thấp do vào mùa gió chướng. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguyên liệu. Nếu có thì giá cao, DN không thể mua nổi vì giá đầu ra khó tăng tương ứng" - ông Trường nêu thực tế.

Với thủy sản nuôi cũng gặp áp lực do chi phí thức ăn, bao bì, vận chuyển đều tăng cao. "Khi chi phí sản xuất tăng đột ngột, DN không thể điều chỉnh giá bán ngay cho khách hàng, dẫn đến thua lỗ. Trong khi đó, khách hàng quốc tế cũng đang gặp khó khăn và không chấp nhận việc tăng giá" - ông Tường phân tích.

Đặc biệt, hàng không là lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát đến nay. Việc giá dầu thô tăng kéo theo giá nhiên liệu hàng không tăng vọt, cộng với nguồn cung khan hiếm khiến các hãng hàng không trong nước đối mặt với nguy cơ gián đoạn hoạt động. 

Theo thông báo mới nhất, Vietnam Airlines dự kiến tạm dừng khai thác trên nhiều đường bay từ đầu tháng 4-2026 với số lượt chuyến cắt giảm khoảng 23 chuyến/tuần. Đây vốn là những chuyến bay được mở thêm hoặc tăng cường trong cao điểm Tết Nguyên đán nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại, về quê dịp Tết của người dân.

Bà Lưu Thị Ngọc Oanh, Phó trưởng Phòng Thương mại Hành khách Chi nhánh miền Nam của Vietnam Airlines, cho biết hãng đang bám sát diễn biến của thị trường và nhu cầu đi lại của hành khách để điều chỉnh kế hoạch khai thác, đồng thời theo dõi chặt chẽ biến động chi phí nhiên liệu nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động. Hãng cũng rà soát cơ cấu chi phí, tối ưu hóa công tác khai thác và cung ứng để duy trì hoạt động ổn định của đội bay.

Đại diện Bamboo Airways cũng thông tin trong 2 tháng tới, hãng sẽ tập trung nguồn lực phục vụ các đường bay trục chính (Hà Nội - TP HCM - Đà Nẵng) và các tuyến du lịch có nhu cầu cao như Quy Nhơn, Cam Ranh. Đồng thời, tiếp tục duy trì khai thác các chuyến bay thuê chuyến quốc tế đến những địa điểm ở Trung Quốc, Philippines. 

"Hãng sẽ nỗ lực duy trì các chuyến bay cao điểm để phục vụ nhu cầu du lịch nhưng tần suất có thể thấp hơn nếu giá dầu không hạ nhiệt. Đặc biệt, trước biến động tăng mạnh của giá nhiên liệu, Bamboo Airways có thể phải điều chỉnh giá vé nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định của Nhà nước" - đại diện hãng hàng không này chia sẻ.

Tác động ngay lập tức

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội DN TP HCM (HUBA), đánh giá xung đột tại Trung Đông đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Những tác động cụ thể như làm tăng giá xăng dầu, khí đốt và chi phí vận chuyển; tạo ra sự lo lắng, khó phán đoán, dẫn đến tâm trạng chần chừ và thận trọng trong các quyết định đầu tư của DN. Theo ông, do nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn nên dễ tổn thương ngay lập tức bởi những biến động địa chính trị bất kỳ nhỏ nào của thế giới.

Trong bối cảnh đó, chủ tịch HUBA kiến nghị nhà nước cần tái cấu trúc DN nhà nước và hỗ trợ DN tư nhân. Ông gợi mở một số hướng đi cụ thể cho DN như: đa dạng hóa cả nguồn cung (đầu vào) và thị trường tiêu thụ (đầu ra) để giảm bớt sự phụ thuộc vào các khu vực đang bất ổn. Tận dụng việc giải ngân đầu tư công và các chính sách kích cầu trong nước để tạo đơn hàng và việc làm. Bên cạnh đó, cần tận dụng chính sách hỗ trợ tại TP HCM về hỗ trợ lãi suất cho các lĩnh vực ưu tiên như: chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, y tế, giáo dục và các ngành công nghiệp trọng điểm (lương thực, thực phẩm, hóa dược). "HUBA đang phối hợp để xây dựng cơ chế hình thành các DN đầu tàu có "thương hiệu đột phá" để đủ sức vươn ra biển lớn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu" - ông Hòa nêu ý kiến.

Ở góc nhìn vĩ mô, TS Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nhận định Việt Nam đang chịu tác động mạnh, khá sâu và rộng ở cả góc độ trực tiếp và gián tiếp từ tình hình chiến sự Trung Đông.

Lĩnh vực năng lượng chịu tác động mạnh nhất. Mặc dù 2 nhà máy lọc dầu trong nước đã đáp ứng khoảng 68% nhu cầu, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Tổng nhu cầu xăng dầu và khí đốt hiện nay khoảng 26,65 triệu tấn nhưng nguồn cung nội địa chỉ đạt 14,5 triệu tấn (chiếm 54,4%), còn lại 45,6% vẫn phải nhập khẩu. Đặc biệt, nhiên liệu bay Jet-A1 chỉ tự chủ được 38%, khí LPG đáp ứng 12% nhu cầu và khí LNG gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu từ các nhà cung cấp như Qatar và Ả Rập Saudi.

Sự phụ thuộc này khiến các ngành liên đới đến năng lượng chịu tác động lớn, bao gồm vận tải, hàng không, logistics, du lịch. Các ngành sản xuất dùng nhiều năng lượng như hóa chất, phân bón, sắt thép, vật liệu xây dựng, sản xuất điện, điện tử, chip bán dẫn, ô tô... cũng bị ảnh hưởng. Nông nghiệp với các mặt hàng như lúa gạo, cà phê, hồ tiêu cũng chịu sức ép khi chi phí phân bón và năng lượng đầu vào tăng cao. 

(Còn tiếp)