DỰ THẢO SỬA LUẬT BHXH: Siết trách nhiệm, bảo vệ người lao động

Dự thảo sửa Luật BHXH đề xuất nhiều thay đổi và không ít ý kiến cần làm rõ quy định, tăng cơ chế bảo vệ quyền lợi của người lao động

N gày 7-4, tại Hà Nội, Tổng LĐLĐ Việt Nam tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH.

Làm rõ vai trò quản lý

Phát biểu tại hội nghị, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam, nhấn mạnh Luật BHXH có vai trò quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, góp phần nâng cao đời sống người lao động (NLĐ) cả khi đang làm việc và khi nghỉ hưu. Vì vậy, việc sửa đổi luật cần được nghiên cứu kỹ, quy định cụ thể, bảo đảm quyền lợi của NLĐ.

Thông tin về dự thảo sửa đổi, ông Nguyễn Duy Cường, Phó Cục trưởng Cục Tiền lương và BHXH - Bộ Nội vụ, cho biết dự thảo lần này đưa ra nhiều điểm liên quan trực tiếp đến đời sống NLĐ, như mở rộng diện tham gia BHXH với nhóm người hoạt động không chuyên trách hưởng phụ cấp từ ngân sách; điều chỉnh cơ chế nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe; tăng cường vai trò quản lý, vận hành các quỹ BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp.

Cùng với đó, nhiều quy định mới được đề xuất theo hướng tăng tính minh bạch, mở rộng quyền của người tham gia và siết trách nhiệm quản lý. Cụ thể, dự thảo bổ sung hình thức đầu tư quỹ BHXH vào tiền gửi tại các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước chi phối; hoàn thiện cơ chế khiếu nại, cho phép NLĐ khởi kiện ra tòa nếu không đồng ý với kết quả giải quyết; phân định rõ hơn vai trò của các bộ, ngành trong quản lý BHXH.

Dự thảo xác định Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về BHXH, trong khi Bộ Tài chính chịu trách nhiệm về tài chính quỹ và Bộ Y tế phụ trách chính sách trợ cấp hưu trí xã hội. Đồng thời, trách nhiệm của chính quyền địa phương cũng được tăng cường, nhất là trong phát triển đối tượng tham gia và xử lý tình trạng chậm, trốn đóng BHXH.

Ngoài ra, dự thảo giao Bộ Nội vụ xây dựng bộ chỉ số đo lường mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp (DN) đối với việc thực hiện chính sách BHXH; xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi NLĐ trong các tình huống cần thiết.

Mở rộng quyền của người lao động

Trong nội dung phản biện, các đại biểu thống nhất cần sửa Luật BHXH để bảo đảm đồng bộ hệ thống pháp luật, phù hợp việc sắp xếp bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị thiết kế quy định chặt chẽ hơn để bảo vệ NLĐ.

GS-TS Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cho rằng cần làm rõ hơn các nội dung cốt lõi để tránh vướng mắc khi triển khai. Theo ông, hiện cơ quan BHXH đã chuyển về thuộc Bộ Tài chính, không còn trực thuộc Chính phủ như trước, nên cần quy định rõ vị trí pháp lý, mối quan hệ với Bộ Tài chính, cũng như với người đóng và thụ hưởng chính sách. Ông nhấn mạnh BHXH là cơ quan vừa cung cấp dịch vụ công vừa quản lý quỹ, nên nếu không xác định rõ vị trí và nguyên tắc hoạt động sẽ khó bảo đảm hiệu quả vận hành. Liên quan thành phần Hội đồng Quản lý Quỹ BHXH, GS Thông đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa hội đồng với Bộ Tài chính, mức độ độc lập và trách nhiệm của từng thành viên.

Dự thảo quy định trường hợp đơn vị không có Công đoàn cơ sở thì người sử dụng lao động quyết định chế độ dưỡng sức sau ốm đau, thai sản. GS Thông đề nghị làm rõ điều kiện áp dụng, việc quyết định phải căn cứ đề nghị của NLĐ và hồ sơ y tế, nhằm tránh bất lợi cho họ tại các đơn vị chưa có Công đoàn. Ông cũng đề nghị bổ sung cơ chế báo cáo tới cấp xã nhằm tăng cường giám sát việc thực hiện chính sách.

Về nội dung này, ông Vũ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Công đoàn Y tế Việt Nam, góp ý cần quy định rõ việc thực hiện chế độ dưỡng sức tại những nơi không có tổ chức Công đoàn phải căn cứ quy định pháp luật và đề nghị của NLĐ.

An toàn quỹ BHXH

Liên quan quy định dự thảo cho phép Quỹ BHXH gửi tiền tại các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước từ 50% trở lên, bà Nguyễn Diệu Hồng, chuyên gia độc lập, cho rằng cần cân nhắc kỹ. Theo bà, việc đầu tư có thể giúp gia tăng giá trị quỹ, song phải ưu tiên an toàn, thanh khoản và hiệu quả dài hạn.

Cùng quan điểm, ông Vũ Anh Tuấn cho rằng việc đầu tư sinh lời cho quỹ là cần thiết nhưng phải cân nhắc rủi ro. Về đầu tư quỹ BHXH, GS Lê Minh Thông cũng kiến nghị giữ quy định hiện hành để bảo đảm nguyên tắc an toàn, hạn chế rủi ro.

Từ thực tiễn hoạt động, các cán bộ Công đoàn cũng góp ý về vai trò của các thành viên trong Hội đồng Quản lý Quỹ BHXH, quyền lợi của NLĐ khi tham gia BHXH, cũng như mối quan hệ giữa cơ quan BHXH và UBND địa phương. 

Trong đó, ông Đỗ Văn Thức, Phó trưởng Ban Công tác Công đoàn LĐLĐ TP Hải Phòng, nêu thực trạng nhiều NLĐ tham gia BHXH nhưng đến khi làm thủ tục hưởng chế độ mới phát hiện DN đang nợ BHXH, dẫn đến không thể nghỉ hưu hoặc không được hưởng đầy đủ quyền lợi. Ông đề xuất nghiên cứu cơ chế quỹ dự phòng hoặc sử dụng nguồn tiền phạt từ DN chậm, trốn đóng BHXH để chi trả cho NLĐ trong các trường hợp này.