Giáo dục khai phóng: Hướng đi cho đại học thời hội nhập

(NLĐO)- Giáo dục khai phóng giúp sinh viên tư duy phản biện, học liên ngành, thích ứng thị trường lao động. Nhiều đại học Việt Nam tiên phong triển khai.

Trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, giáo dục khai phóng đang được xem là một hướng tiếp cận đào tạo phù hợp, giúp người học xây dựng nền tảng tri thức rộng, tư duy độc lập và khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động nhanh của thị trường lao động.

Nền tảng tư duy cho nguồn nhân lực thế kỷ 21

Giáo dục khai phóng (Liberal Arts) khởi nguồn từ Hy Lạp cổ đại, sau đó phát triển mạnh trong hệ thống đại học Hoa Kỳ và lan rộng sang châu Âu, châu Á. Điểm cốt lõi của mô hình này là đào tạo con người toàn diện, chú trọng nền tảng học thuật liên ngành, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn hẹp.

Sinh viên theo học giáo dục khai phóng được trang bị tư duy phản biện, khả năng phân tích, sáng tạo và giải quyết vấn đề trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhờ đó, người học có thể thích nghi tốt hơn với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, nghề nghiệp và yêu cầu xã hội.

Quan điểm này cũng được nhà khoa học Albert Einstein nhấn mạnh khi cho rằng giá trị cốt lõi của giáo dục đại học không nằm ở việc ghi nhớ thật nhiều kiến thức rời rạc, mà ở khả năng rèn luyện tư duy để giải quyết những vấn đề không thể học được chỉ từ sách giáo khoa.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy giáo dục khai phóng mang lại lợi thế dài hạn cho người học. Hiệp hội Các trường Cao đẳng và Đại học Hoa Kỳ từng khảo sát 320 CEO, trong đó 74% lãnh đạo doanh nghiệp khuyến nghị mô hình giáo dục khai phóng nhằm tạo ra lực lượng lao động năng động hơn trong thế kỷ 21. Đại học Georgetown (Hoa Kỳ) cũng nghiên cứu hơn 4.500 cơ sở giáo dục và chỉ ra rằng sinh viên tốt nghiệp từ các trường "liberal arts" có thu nhập dài hạn cao hơn 25% so với mặt bằng chung sau 40 năm làm việc.

Đại học Tân Tạo và mô hình giáo dục khai phóng chuẩn Hoa Kỳ

Tại Việt Nam, một số cơ sở giáo dục đại học đã sớm tiếp cận và kiên định theo đuổi mô hình giáo dục khai phóng. Tiêu biểu là Trường Đại học Tân Tạo (TTU), với hơn 15 năm triển khai các chương trình đào tạo định hướng "liberal arts" theo chuẩn Hoa Kỳ.

Ngay từ khi thành lập năm 2010, TTU đã quy tụ đội ngũ học giả và chuyên gia quốc tế uy tín trong lĩnh vực giáo dục khai phóng như GS. Malcolm Gillis, GS. Eugene H. Levy, AHLĐ.GS.TS. Võ Tòng Xuân và Đại sứ Michael W. Michalak. Nhà trường lựa chọn mô hình đào tạo nhấn mạnh tư duy phản biện, nghiên cứu khoa học và giao tiếp học thuật bằng tiếng Anh, nhằm phát triển năng lực cốt lõi và khả năng hội nhập toàn cầu cho sinh viên.

Theo đó, khoảng 25% chương trình học của TTU là các môn khai phóng được chọn lọc từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Sinh viên còn có thể tự chọn đến 10 môn học ngoài ngành, tạo điều kiện tiếp cận tri thức đa chiều, mở rộng tư duy liên ngành. Quy mô lớp học nhỏ cũng giúp tăng cường tương tác giữa giảng viên và sinh viên, thúc đẩy phương pháp học tập dựa trên thảo luận, phản biện, viết và nghiên cứu, gắn với tinh thần học tập suốt đời.

Giáo dục khai phóng tại TTU không chỉ dừng ở tri thức mà còn hướng đến phát triển toàn diện thể chất, thẩm mỹ và tinh thần. Trường đầu tư các không gian nghệ thuật khai phóng, khu thể thao, câu lạc bộ học thuật và trung tâm khởi nghiệp, đồng thời xây dựng trung tâm y khoa – công nghệ sinh học để sinh viên được thực hành từ sớm. Hệ thống liên kết quốc tế cũng mở ra cơ hội thực tập tại các bệnh viện Hoa Kỳ cho sinh viên y khoa.

Hiện nay, TTU triển khai đào tạo theo định hướng giáo dục khai phóng cho 20 chuyên ngành. Năm 2025, trường đạt kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục và kiểm định 3 chương trình đào tạo gồm Khoa học Máy tính, Ngôn ngữ Anh và Quản trị Kinh doanh. Cùng năm, quy mô tuyển sinh của TTU đạt hơn 1.200 học viên cho thấy sự gia tăng niềm tin của xã hội đối với mô hình giáo dục này.

Bước sang năm 2026, TTU dự kiến mở thêm 7 chuyên ngành mới, trong đó có Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng, Truyền thông đa phương tiện, Luật Kinh tế, Ngôn ngữ Trung Quốc, Ngôn ngữ Hàn Quốc, Nông nghiệp công nghệ cao và Công nghệ thông tin.