Cần công ra công, tư ra tư!
Chuyển đổi các trường bán công (BC) như thế nào để giải quyết những mâu thuẫn hiện có? Làm sao để hệ thống các trường dân lập (DL), tư thục ngày càng lớn mạnh và mạng lưới trường lớp phát triển theo đúng định hướng: công ra công, tư ra tư?
NGƯT Chu Xuân Thành (nguyên trưởng phòng GD trung học, Sở GD-ĐT TP.HCM; nguyên hiệu trưởng Trường tư thục Ngô Thời Nhiệm):
Cho tư nhân thuê cơ sở vật chất
- Theo tôi, khi tiến hành chuyển đổi loại hình trường cần giải quyết hai vấn đề cốt lõi của BC: tiền lương cho GV và chất lượng giảng dạy. Muốn như thế phải thay đổi phương pháp tuyển sinh để đầu vào không chỉ có HS trung bình, yếu, kém; phải nâng cấp cơ sở vật chất, giảm sĩ số HS... Nếu chuyển trường BC sang hình thức công lập (CL) tự chủ, theo tôi, không khả thi, trước hết không đúng với Luật GD. Nếu phân tích kỹ sẽ thấy ngay CL tự chủ gần giống với BC, chỉ khác là nhà trường được phép thu mức cao hơn so với BC hiện tại.
* Như vậy, theo ông, nên chuyển trường BC sang loại hình nào?
- Nên chuyển sang DL hoặc tư thục bằng cách cho tư nhân thuê mướn cơ sở vật chất. Nhà nước chỉ giữ lại một số trường CL bảo đảm chỗ học cho đối tượng HS nghèo. HS muốn học trường tốt phải đóng tiền cao. Như thế mới thực hiện được sự công bằng trong GD, chứ như mô hình trường BC hiện tại: HS nghèo không được hưởng hỗ trợ từ ngân sách; cuối cùng chỉ có trường CL được rót ngân sách, thành ra Nhà nước hỗ trợ HS con nhà khá giả.
Tôi đang thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học về việc phát triển các trường DL, tư thục. Đi tìm hiểu mới thấy cái khó nhất đối với họ là đất để xây dựng trường học. Bây giờ tìm một miếng đất trong nội thành rất khó. Ra ngoại thành thì hạn chế nhiều mặt, nếu các trường được thuê cơ sở vật chất có sẵn sẽ rất thuận lợi.
TS Mai Ngọc Luông (Viện Nghiên cứu giáo dục, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM):
Bán đấu giá, chuyển sang tư thục
Theo tôi, hình thức phù hợp nhất là chuyển BC sang tư thục dưới hình thức bán đấu giá hoặc cổ phần. Tôi biết việc chuyển đổi sẽ rất phức tạp vì việc định giá tài sản cực kỳ khó khăn nhưng nếu có một lộ trình và kế hoạch cụ thể, công khai - không phải không làm được.
Việc chuyển giao tài sản công cho xã hội là chuyện bình thường. Đừng khư khư giữ quan điểm "tài sản nhà nước không thể rơi vào tay tư nhân". Nếu tư nhân quản lý hiệu quả hơn thì giao cho tư nhân vẫn tốt hơn nhiều. Khi chuyển sang tư thục - vì sự sống còn của trường, vì nguồn vốn do mình bỏ ra, chủ đầu tư phải nghĩ cách để nâng cao chất lượng giáo dục, thu hút HS. Cách đó không gì khác ngoài việc tu bổ cơ sở vật chất, bảo đảm đời sống giáo viên tốt hơn BC bây giờ.
Cần phân biệt rạch ròi giữa công và tư. Bài học trước mắt về trường BC đã thể hiện rất rõ: lấp lửng công không ra công, tư không ra tư để rồi cuối cùng lâm vào cảnh sống dở chết dở. Tôi e mô hình trường CL tự chủ rồi cũng sẽ như thế. Chúng ta nên hướng đến việc thực hiện chỉ hai loại hình: CL và tư thục - đó là bước phát triển mang tính đột phá và tất yếu.
* Nhưng nếu chuyển qua DL, tư thục thì đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên của trường BC sẽ đi đâu?
- Dĩ nhiên khi tiến hành đấu thầu, nhà đầu tư phải có đề án khả thi, phải thực hiện hợp đồng về việc thu nhận GV và cán bộ quản lý, có thể bảo đảm cho họ được hưởng mọi quyền lợi như CB - GV biên chế. Điều này sẽ thúc đẩy sự cố gắng, học hỏi của GV, bởi nếu không anh sẽ bị sa thải. Nó cũng kích thích sự cạnh tranh lành mạnh giữa các trường, bởi nếu không nâng được chất lượng GD, anh sẽ mất HS. Tất nhiên, việc chuyển đổi cũng phải có những bước chuẩn bị và cũng cần lộ trình chứ không thể chuyển ngay được.
Ông Trần Văn Hiếu (chủ tịch hội đồng quản trị Trường THPT tư thục Trương Vĩnh Ký, TP.HCM):
Chắc chắn sẽ thuận lợi
* Khi quyết định đầu tư tham gia lĩnh vực GD, điều gì khiến ông băn khoăn nhất?
- Từ năm 1997 khi quyết định mở Trường Trương Vĩnh Ký, tôi băn khoăn nhất là cơ chế, chính sách về trường DL, tư thục chưa rõ ràng. Mình bỏ tiền ra cho người khác đứng tên và trên giấy trắng mực đen thì người có vốn không có quyền hành chi hết.
Ngay cả GS Hoàng Như Mai, khi được mời làm hiệu trưởng nhà trường cũng nói với tôi: “Anh đã suy nghĩ kỹ chưa? Tôi cũng thấy lo cho anh”. Nhưng một phần vì thích (do ngày xưa tôi học sư phạm nhưng không có điều kiện làm việc trong ngành sư phạm), một phần vì hồi đó việc đầu tư cho GD còn mới mẻ nên tôi vẫn quyết tâm thực hiện.
* Theo ông, những nhà đầu tư muốn mở trường DL, tư thục gặp trở ngại gì lớn nhất?
- Đó là đất. Để có một cơ ngơi như bây giờ chúng tôi phải mất bốn năm hoàn thiện, đầu tư từng giai đoạn. Tính tổng cộng số tiền mua đất, xây dựng trường, mua sắm trang thiết bị - chỉ tính riêng cơ sở 2 với 15.000m2 đã mất hơn 30 tỉ đồng.
Nói thật, nếu bây giờ mới có ý định mở trường chắc tôi không dám đầu tư như thế vì số tiền quá lớn (muốn có một ngôi trường 15.000m2 như cơ sở 2 của Trương Vĩnh Ký sẽ tốn hơn 100 tỉ). Con đường thu hồi vốn mờ mịt lắm.
* Nhưng nếu Nhà nước cho thuê mướn cơ sở vật chất của trường BC thì…
- Chắc chắn sẽ thuận lợi hơn nhiều. Chủ trường không phải đau đầu vì chuyện tìm mặt bằng rồi xây dựng, không phải e ngại chuyện vốn. Nhà trường sẽ mau ổn định, con đường phát triển sẽ ngắn hơn và mức học phí có thể cũng thấp hơn.