Phân phối tài sản và tài chính như thế nào?

Hôm nay, 6-6, hội nghị bàn về chuyển đổi trường dân lập sang tư thục họp tại Hà Nội. Báo NLĐ giới thiệu bài viết của Tiến sĩ Lê Vinh Danh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Bán công Tôn Đức Thắng, góp thêm một cái nhìn vào thực trạng và đưa ra những giải pháp cần lưu tâm trong quá trình chuyển đổi

Đặc trưng nổi bật của hầu hết các trường dân lập đang tồn tại hiện nay về tài chính là: Vốn góp ban đầu nếu có cũng chỉ chiếm một bộ phận nào đó. Trong quá trình hoạt động, tài sản mua sắm thêm và tài chính tích lũy được từ thặng dư chi phí của người hưởng dịch vụ tổng cộng tạo ra một khối lượng lớn hơn nhiều so với giá trị của tài sản và tài chính ban đầu.

Hai luồng quan điểm

Khi chuyển trường dân lập sang tư thục, vấn đề nổi cộm nhất là phần chênh lệch giữa tổng tài sản và tài chính ròng quy ra tiền khi kiểm toán lúc chuyển trường với tổng tài sản và tài chính quy ra tiền của các chủ góp vốn sẽ được phân phối như thế nào? Hiện đang có 2 luồng quan điểm sau: Tổng giá trị tài sản-tài chính hiện nay được hình thành từ nguồn vốn ban đầu của người góp vốn. Phần đóng góp của viên chức, lao động đã được thanh toán hằng tháng qua lương, phúc lợi, thù lao. Do vậy, giá trị chênh lệch thuộc về những người góp vốn. Những người góp vốn ngoài thu nhập họ hưởng hằng tháng nếu tham gia quản trị trường, đã tính toán phần lợi tức phải có cho vốn hoặc tài sản họ góp vào hằng năm sau từng đợt quyết toán. Vì thế, nguồn thu hợp pháp từ vốn đầu tư đã được tính sòng phẳng để tăng thêm cổ phần, hoặc được rút đi. Cho nên, giá trị ròng chênh lệch được tạo thành từ công sức của tất cả viên chức - người lao động trong suốt quá trình hoạt động của trường. Giá trị này không thể là của riêng hội đồng quản trị hay những người góp vốn, mà cần được chia thành cổ phần (không rút thành tiền) cho mọi thành viên của trường tùy theo tỷ lệ và thời gian đóng góp của mỗi người khi chuyển trường sang tư thục.

Cả hai luồng quan điểm đều có những chỗ hợp lý. Nếu chúng ta đồng ý rằng nguồn thu hợp pháp từ công sức đầu tư, tiền, tài sản ban đầu của những sáng lập viên và người góp vốn đã được tính sòng phẳng thì rõ ràng rằng việc các chủ góp vốn của trường dân lập cho phần chênh lệch giữa giá trị kiểm toán với giá trị tài sản-tài chính mà họ đóng góp phải thuộc về họ là không đúng. Dĩ nhiên, chúng ta cũng phải thấy rằng nếu giá trị kết tinh của vốn và tài sản đã được tính hằng năm, thì công sức lao động của viên chức, người lao động, giới quản lý cũng đã được trả thỏa đáng thông qua lương, thù lao và phúc lợi các loại. Như vậy, người lao động cũng không có quyền đòi hỏi ngoài những thu nhập, phải được chia thêm cổ phần.

Thuộc về cộng đồng

Chênh lệch giá trị giữa tài sản-tài chính kiểm toán được lúc chuyển trường với tài sản - tài chính có hồ sơ minh chứng là thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức góp vào chính là phần thặng dư ròng do người học trả. Ở các nước phát triển, thặng dư ròng này được xem thuộc về cộng đồng. Với điều kiện của ta, tài sản - tài chính này cần được quản lý bởi tập thể và nó phải là tài sản không chia. Chính sách này sẽ khiến sau một thời gian hoạt động nhất định, nguồn tài sản - tài chính của cộng đồng sẽ lớn hơn nhiều lần so với tài sản-tài chính có nguồn gốc và minh chứng của cá nhân trong trường. Nhà trường sẽ trở thành trường đại học của cộng đồng, và đây chính là điều mà đất nước nên hướng tới.

Nếu quy trình chuyển đổi không được giám sát kỹ, trước thời điểm kiểm toán sẽ có tình trạng biếu tặng cổ phần không hợp lý khiến phần tích lũy ròng từ thặng dư học phí sẽ bị thất thoát. Không nên để tình trạng này xảy ra vì những người có liên quan đến việc hình thành và phát triển trường đã được thanh toán những khoản thù lao tương xứng với công sức họ.