Gỡ nút thắt hành chính bằng cơ chế, công nghệ

TP HCM cần vượt qua các ưu đãi truyền thống bằng một nền hành chính minh bạch để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế

Kết hợp các nghị quyết của Quốc hội với những giải pháp công nghệ và cơ chế "Fast-track" là bước đi cần thiết để TP HCM bứt phá trong việc thu hút nhà đầu tư chiến lược

Để đón đầu làn sóng đầu tư chiến lược, TP HCM cần cụ thể hóa Nghị quyết 98/2023 và Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội thông qua công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ chế "Fast-track" (luồng xử lý nhanh).

Minh bạch hóa để cạnh tranh

Trong bối cảnh hiện nay, TP HCM cần vượt qua các ưu đãi truyền thống bằng một nền hành chính minh bạch để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế. Cụ thể, việc ứng dụng AI và cải cách quy trình xét duyệt sẽ giúp gỡ bỏ điểm nghẽn, thu hút nhà đầu tư chiến lược hiệu quả.

Dù môi trường đầu tư ở TP HCM đã được cải thiện nhiều, khảo sát JETRO 2024 cho thấy 62,4% doanh nghiệp Nhật Bản vẫn coi thủ tục hành chính là rủi ro hàng đầu. Chẳng hạn, quy trình cấp giấy phép lao động còn rườm rà ở khâu giải trình và hợp pháp hóa, gây trở ngại trong việc huy động nhân sự cấp cao kịp thời.

Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ pháp lý trong các lĩnh vực mới như năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon cũng đang gây khó khăn cho nhà đầu tư do thiếu hướng dẫn cụ thể. So với quy trình tự động hóa chỉ mất 1-2 ngày tại Singapore, một số thủ tục kéo dài ở TP HCM đang làm giảm đáng kể sức cạnh tranh thu hút các định chế tài chính quốc tế.

Ưu tiên dự án chiến lược

Để xóa rào cản ngôn ngữ, TP HCM cần triển khai hệ thống trợ lý hành chính ảo chuyên biệt dành cho nhà đầu tư nước ngoài và nhân lực quốc tế trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính. Mô hình này hoàn toàn khả thi dựa trên thành công bước đầu của Thuế TP HCM trong việc dùng AI hỗ trợ người nộp thuế.

Mở rộng mô hình này sang lĩnh vực đầu tư và cư trú, hệ thống AI sẽ hướng dẫn chi tiết quy trình nộp hồ sơ xin giấy phép lao động, thẻ tạm trú và các thủ tục đăng ký kinh doanh. Công nghệ này cho phép tự động hóa việc điền biểu mẫu, rà soát lỗi hồ sơ trước khi nộp và đặt lịch hẹn chính xác với cơ quan chức năng. Giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu sai sót chủ quan mà còn cho phép nhà đầu tư thực hiện thủ tục từ xa 24/7, tiết kiệm chi phí tuân thủ và thời gian đi lại, qua đó nâng cao đáng kể chỉ số hài lòng về dịch vụ công của thành phố.

Song song với giải pháp công nghệ, TP HCM cần thiết lập một quy trình xét duyệt ưu tiên dành cho các dự án chiến lược và nhân lực chất lượng cao. Tận dụng cơ chế từ Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260, thành phố có thể thí điểm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cho các nhóm đối tượng cụ thể như chuyên gia tài chính, công nghệ có thu nhập cao hoặc các dự án thuộc danh mục tăng trưởng xanh. Một trong những biện pháp khả thi là bãi bỏ hoặc rút gọn bước giải trình nhu cầu sử dụng lao động đối với các vị trí chuyên gia đã được định danh rõ ràng trong dự án đầu tư.

Quy trình này nên được vận hành dựa trên hệ thống đánh giá rủi ro tự động. Thông qua việc kết nối dữ liệu giữa các sở, ngành với cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống có thể phân loại hồ sơ dựa trên lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp và cá nhân. Những hồ sơ được đánh giá rủi ro thấp sẽ được chuyển sang "Fast-track", rút ngắn thời gian cấp phép còn 3 - 5 ngày làm việc.

Việc liên thông dữ liệu giữa cơ quan lao động và xuất nhập cảnh cũng sẽ cho phép cấp tích hợp giấy phép lao động và thẻ tạm trú, loại bỏ các bước trung gian không cần thiết.

Thử nghiệm chính sách và tinh gọn bộ máy

Đối với mục tiêu trở thành trung tâm tài chính, việc xây dựng khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới là yêu cầu cần thiết đặt ra với TP HCM.

Các lĩnh vực như công nghệ tài chính (Fintech) hay thị trường giao dịch tín chỉ carbon hiện phát triển nhanh hơn tốc độ điều chỉnh của các quy định pháp luật hiện hành. Do đó, thành phố cần nhanh chóng cụ thể hóa cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát (sandbox) đã được cho phép tại các nghị quyết của Quốc hội.

Cơ chế này cho phép doanh nghiệp vận hành thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ mới trong một phạm vi và thời gian giới hạn với sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý. Việc ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) sẽ hỗ trợ cơ quan chức năng giám sát theo thời gian thực các hoạt động này, đánh giá tác động kinh tế - xã hội và quản lý rủi ro phát sinh.

Đây là bước đi quan trọng để TP HCM thu hút các dòng vốn đầu tư mạo hiểm và các công ty công nghệ hàng đầu. Việc này còn tạo tiền đề để hoàn thiện khung pháp lý chính thức, chuyển tư duy quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm hiện đại.

Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ là giải pháp thiết thực để giải quyết bài toán quá tải công việc của đội ngũ công chức sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính. Thực tế cho thấy tại các phường, xã mới sáp nhập, khối lượng công việc tăng nhiều trong khi biên chế phải thực hiện tinh giản, dẫn đến áp lực lớn lên cán bộ cơ sở. Các công cụ AI hỗ trợ soạn thảo văn bản, số hóa dữ liệu và tự động hóa các quy trình nội bộ sẽ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính thủ công.

Khi các tác vụ lặp lại được máy móc xử lý, đội ngũ công chức sẽ có điều kiện tập trung vào các nhiệm vụ chuyên môn sâu, giải quyết những vấn đề bức thiết của người dân và doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và một bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả chính là nền tảng vững chắc để TP HCM cải thiện môi trường đầu tư, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chiến lược trong giai đoạn mới.