Hành động để thay đổi thói quen

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 371/2025/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc triển khai các biện pháp phòng chống tác hại của thuốc lá.

Trong đó, quy định đặc biệt nhấn mạnh việc kiểm soát chặt chẽ việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, sử dụng, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Nghị định 371 là cơ sở để thực thi nghiêm Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Đây được đánh giá là quyết định lịch sử, là quyết sách kịp thời, cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Nghị định này lần đầu tiên quy định rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm tương tự, đồng thời quy định hành vi vi phạm, hình thức và mức phạt. Theo đó, người hút thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt từ 3 - 5 triệu đồng, tương đương mức phạt với hành vi hút thuốc lá trên máy bay.

Việc xử lý không chỉ nhắm vào người sử dụng mà còn áp dụng với người chứa chấp - tức chủ các quán cà phê, điểm giải khát hoặc các địa điểm do họ quản lý hoặc sở hữu - nhằm bảo đảm công bằng và toàn diện. Với tổ chức vi phạm, mức phạt có thể lên đến 20 triệu đồng, thể hiện quan điểm nhất quán và quyết liệt của Nhà nước đối với các hành vi đã bị nghiêm cấm.

Thực tế, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là sản phẩm thế hệ mới, hoạt động bằng cách làm nóng dung dịch chứa nicotine hoặc các hương liệu hòa tan trong propylene glycol và glycerine. Ít nhất 60 hợp chất hóa học được phát hiện trong dung dịch này, cùng nhiều chất độc hại xuất hiện trong khói. Sản phẩm có hàm lượng nicotine cao, gây nghiện mạnh và liên quan đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, tim mạch, hô hấp, tổn thương phổi cấp và ảnh hưởng sức khỏe tâm thần.

Việt Nam hiện là quốc gia thứ 6 trong khu vực ASEAN và trong số 43 quốc gia cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Từ năm 2015 đến 2020, tỉ lệ hút thuốc lá điện tử ở người trưởng thành từ 15 tuổi trở lên ở nước ta tăng từ 0,2% lên 3,6%. Ở nhóm học sinh 13-17 tuổi, tỉ lệ này tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Đáng chú ý, khảo sát sơ bộ nhóm nữ 11-18 tuổi tại 11 tỉnh, thành cho thấy tỉ lệ sử dụng đạt 4,3% vào năm 2023.

Các nghiên cứu cho thấy thuốc lá là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh không lây nhiễm, cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thường được "ngụy trang" dưới hình thức công nghệ mới, bắt mắt, hương vị hấp dẫn, lan truyền nhanh trên mạng xã hội với nhiều thông tin sai lệch như "ít hại hơn", "sản phẩm công nghệ" hay "xu hướng giới trẻ".

Để nghị quyết thực sự đi vào đời sống, các bộ, ngành và tổ chức liên quan, trong đó có UBND các cấp, cần xây dựng kế hoạch hành động đồng bộ trong phạm vi thẩm quyền.

Với trẻ em và học sinh, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội là yếu tố then chốt để giám sát, nhắc nhở và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Thái độ chủ động của cộng đồng, khi nhiều người nhắc nhở các trường hợp vi phạm, cũng là yếu tố quan trọng để tăng hiệu quả phòng ngừa.

Khi nghị định có hiệu lực, kỳ vọng môi trường sống trong lành hơn, an ninh - trật tự được bảo đảm, đồng thời các tệ nạn xã hội, đặc biệt là ma túy liên quan đến các sản phẩm này, sẽ được hạn chế.