Iran lập “trạm thu phí” kiểm soát eo biển Hormuz?

(NLĐO) – Iran dường như đang tự thiết lập vị thế là "người gác cổng" tại eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch quan trọng về vận chuyển dầu mỏ.

Theo AP, các thông tin của Iran gửi tới cơ quan hàng hải của Liên hợp quốc, cùng với trải nghiệm thực tế của các tàu đi qua eo biển Hormuz, cho thấy nước này đang thiết lập một cơ chế giống như “trạm thu phí”.

Theo đó, các tàu buộc phải đi vào vùng biển Iran và được lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kiểm tra, phê duyệt trước khi được phép tiếp tục hành trình. Ít nhất 2 tàu đã phải trả tiền để được đi qua.

Công ty dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence gọi đây là một cơ chế trạm thu phí trên thực tế. Lloyd’s cho biết các tàu chở dầu sẽ được ưu tiên và tàu thuyền phải trải qua quá trình "thẩm định về địa chính trị" với phí qua trạm được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. 

Theo hãng tin AP, điều 19 Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định các quốc gia phải cho phép tàu thuyền hòa bình, tuân thủ pháp luật đi qua lãnh hải của mình mà không bị cản trở.

Tổng Thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, ông Jasem Mohamed al‑Budaiwi, cho rằng việc Iran thu phí để cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz là "hành động gây hấn" và vi phạm UNCLOS.

Tàu chở hàng hướng tới eo biển Hormuz. Ảnh: AP

Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã giảm tới 90% kể từ khi chiến sự nổ ra, đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt và gây ra tình trạng thiếu hụt đáng báo động cho các quốc gia châu Á - vốn nhập khẩu dầu từ các nhà sản xuất ở Vịnh Ba Tư. Dù vậy, các tàu có liên hệ với Iran và khách hàng mua năng lượng chính của nước này là Trung Quốc vẫn tiếp tục lưu thông qua eo biển.

Theo Công ty Lloyd’s List Intelligence, chỉ có khoảng 150 tàu, bao gồm tàu chở dầu và tàu container, đi qua khu vực này kể từ ngày 1-3. Cảng đảo Kharg của Iran đã bốc xếp 1,6 triệu thùng dầu kể từ đầu tháng 3, gần như không thay đổi so với tổng lượng bốc xếp hằng tháng trước xung đột, theo công ty phân tích và dữ liệu Kpler. Hầu hết khách hàng là các nhà máy lọc dầu tư nhân, quy mô nhỏ tại Trung Quốc, vốn phớt lờ các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Phần lớn các tàu đi qua thành công trong những tuần gần đây đều hướng về phía Đông, đi ra khỏi Vịnh. Cụ thể, các tàu có liên hệ với Iran chiếm 24% lưu lượng, Hy Lạp chiếm 18% và Trung Quốc chiếm 10% tính theo quyền sở hữu hoặc đăng ký treo cờ. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn, các tàu có kết nối với Iran chiếm tới 60% lưu lượng trong giai đoạn đầu của cuộc chiến và trong vài ngày qua, con số này lên tới khoảng 90%.

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi tuyên bố rằng việc ngăn chặn tàu thuyền "của kẻ thù" đi qua là quyền hợp pháp của Iran.

Theo hãng thông tấn nhà nước Fars, trong cuộc điện đàm với Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, ông Araghchi cho biết tình trạng mất an ninh hiện nay tại eo biển Hormuz là hậu quả trực tiếp từ những hành động "vi phạm pháp luật và gây hấn" của Mỹ cùng Israel. Ông Araghchi nhấn mạnh với nhận thức rõ ràng về trách nhiệm bảo đảm an toàn và an ninh hàng hải tại eo biển, cơ quan có thẩm quyền của Iran đã áp dụng các biện pháp cần thiết.