"Khoán" để xã hội hoá hoạt động nghiên cứu khoa học

Từ 21-22/12, Bộ Khoa học-Công nghệ (KH-CN) tổ chức Hội thảo "Đổi mới cơ chế trong hoạt động KH-CN" tại TP.HCM. Nhiều ý kiến từ các nhà quản lý hoạt động khoa học-công nghệ đề nghị Bộ (KH-CN) thay đổi những cơ chế quản lý bất hợp lý đã tồn tại từ nhiều năm nay. Bộ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Văn Phong đề nghị cơ chế "khoán" trong khoa học và kêu gọi thực hiện xã hội hoá hoạt động KH-CN.

Điều khiến cho các nhà khoa học bức xúc, đó chính là Thông tư liên tịch số 45/2001/TTLT/BTC-BKHCNMT ngày 18/6/2001 của Bộ Tài chính, Bộ Khoa học-Công nghệ và Môi trường (nay đã tách ra thành hai Bộ là Bộ KH-CN và Bộ Tài nguyên-Môi trường) "Hướng dẩn một số chế độ chi tiêu đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ" hiện vẫn đang còn hiệu lực.

Nội dung Thông tư nói trên qui định cụ thể "chế độ chi tiêu đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ" từ trung ương đến địa phương sử dụng kinh phí Nhà nước. Chính Thông tư này đã qui định, thù lao cho chủ nhiệm đề tài, dự án nghiên cứu khoa học ở mức... 150.000 đồng/tháng (đề tài cấp Nhà nước), 100.000 đồng/tháng (đề tài cấp tỉnh, thành), còn thù lao cho chủ tịch Hội đồng nghiệm thu cũng chỉ ở mức từ... 150.000-200.000 đồng trong một buổi họp nghiệm thu kéo dài "khoảng 4 tiếng". Người phản biện đề tài cũng chỉ được trả 200.000-300.000 đồng cho một bài phản biện.

Tại Hội thảo, GS TS Phạm Văn Biên, Viện trưởng Viện Khoa học-Kỹ thuật Nộng nghiệp miền Nam đã nhận xét, "qui định mức thù lao như trên đã xem lao động chất xám như... lao động cơ bắp của thợ cày"! Còn GS TSKH Nguyễn Xuân Quỳnh, Chủ nhiệm Chương trình KH-CN Nhà nước về tự động hoá (KC.03) thẳng thắn nhìn nhận:"Cách quản lý tài chính trong hoạt động KH-CN như hiện nay còn mang nặng tính hình thức, may móc, tạo ra cơ chế nói dối, đối phó và không đi vào thực chất của hoạt động nghiên cứu khoa học. Cơ chế quản lý hiện nay không khuyến khích nhà khoa học mạnh dạn sáng tạo, dám làm, dám chịu trách nhiệm đến cùng".

Trong khi đó, PGS TS Phan Minh Tân, Phó Giám đốc Sở KH-CN TP.HCM đề xuất 3 phương án nhằm thay đổi tình trạng bất hợp lý nói trên. Phương án 1 là sửa đổi Thông tư 45 theo hướng tăng một số định mức chi từ 2-3 lần so với hiện nay. Phương án 2: trao quyền chủ động cho chủ nhiệm đề tài trong việc chi kinh phí sau khi tài đã được duyệt. Phương án 3: "khoán" hay "chìa khoá trao tay", tức là cơ quan quản lý sẽ ký hợp đồng mua sản phẩm nghiên cứu khoa học theo nội dung và kinh phí được thoả thuận. Trước mắt, đề nghị sửa đổi ngay Thông tư 45 theo phương án 1. Đối với phương án 2 và 3, triển khai thí điểm ở một số tỉnh, thành, một số bộ, ngành từ 1-2 năm để rút kinh nghiệm trước khi áp dụng rộng rãi.

Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ trưởng Hoàng Văn Phong cho biết, hiện Bộ KH-CN và Bộ Nội vụ đã phối hợp để xây dựng Nghị định của Chính phủ về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức khoa học và công nghệ. Trong đó, đưa ra các qui định mới về chế độ tài chính đối với các tổ chức khoa học và công nghệ: thực hiện cơ chế khoán chi đối với các chương trình, đề tài, dự án khoa học-công nghệ thông qua hợp đồng kinh tế, quyết định mức chi thuê chuyên gia trong và ngoài nước...

Vẫn theo Bộ trưởng Hoàng Văn Phong, Nhà nước vẫn đang dành 2% tổng chi ngân sách cho KH-CN, tương đương khoảng 0,5% GDP. Tuy nhiên, "khi nguồn lực hạn chế, phải tạo điều kiện để thực hiện xã hội hoá hoạt động KH-CN và phải đánh giá được hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước cho KH-CN", Bộ trưởng Hoàng Văn Phong nói.