"Khoan sức dân" để doanh nghiệp chuyển đổi

Thời gian qua, khu vực kinh tế phi chính thức ở Việt Nam còn lớn.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân là bước đi đúng hướng và rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Thời gian qua, khu vực kinh tế phi chính thức ở Việt Nam còn lớn. Nhiều hộ kinh doanh tuy có đăng ký nhưng hoạt động thực tế chủ yếu đóng thuế khoán, không kê khai đầy đủ. Không ít hộ kinh doanh có quy mô tương đương doanh nghiệp (DN) vừa nhưng không muốn lên DN do e ngại nghĩa vụ thuế, thanh - kiểm tra và sự cạnh tranh thiếu công bằng. Vì vậy, chủ trương của Nghị quyết 68/NQ-TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 198/2025 là nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, đưa các hộ kinh doanh đủ điều kiện lên DN, qua đó tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh. Và mới nhất là Nghị định số 20/2026 được ban hành để hướng dẫn cụ thể với những quy định ưu đãi rõ ràng từ hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh; hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đặc biệt là DN nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký DN lần đầu và có điều kiện chuyển tiếp - nghĩa là những DN đã thành lập trước thời điểm Nghị định 198/2025 có hiệu lực mà còn thời gian ưu đãi thì vẫn được miễn thuế. Đây là chính sách "khoan sức dân" đúng đắn và tạo động lực lớn cho DN. Cụ thể, chính sách miễn thuế cho DN nhỏ và vừa trong 3 năm đầu giúp giải tỏa được tâm lý lo ngại là nếu tiếp tục hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh mà vẫn phải kê khai, nhiều khả năng họ còn phải đóng thuế nhiều hơn. Trong khi đó, lên DN thì vẫn kê khai nhưng không phải đóng thuế trong 3 năm đầu, nên chắc chắn họ sẽ mạnh dạn chuyển đổi hơn.

Chính sách miễn thuế này không nhằm mục tiêu tăng thu ngân sách, bởi phần lớn DN phân khúc này trong giai đoạn đầu cũng chưa có lợi nhuận đáng kể để đóng thuế. Điều quan trọng hơn là tạo tâm lý thoải mái, giảm áp lực ban đầu, giúp họ tập trung tuân thủ pháp luật, làm quen với kế toán, thuế, từng bước đi vào hoạt động chính thức… Nhìn ở góc rộng hơn, miễn thuế là một phần trong tổng thể chính sách hỗ trợ DN nhỏ và vừa.

Để đạt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 2 triệu DN hoạt động theo tinh thần Nghị quyết 68, cần có các chính sách đồng bộ khác, đặc biệt là về thị trường, vốn và khoa học - công nghệ. Bởi khó khăn lớn nhất của DN nhỏ và vừa không phải là thuế, mà là đơn hàng đầu tiên và khả năng cạnh tranh. Vì vậy, Nhà nước cần đóng vai trò "khách hàng đầu tiên" thông qua mua sắm công, đầu tư công, dành một phần hợp lý cho DN nhỏ và vừa, nhất là DN mới thành lập, DN đổi mới sáng tạo. Cần gắn chính sách phát triển DN với chính sách khoa học - công nghệ. Những cá nhân, nhóm có ý tưởng, sáng kiến nếu được hỗ trợ chi phí nghiên cứu, khi thành lập DN sẽ có "vốn mồi" để khởi nghiệp, thương mại hóa sản phẩm. Nếu thực thi đầy đủ, hiệu quả các nội dung mà Nghị quyết 198/2025 đã đặt ra, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ đồng bộ cùng với chính sách thuế, DN nhỏ và vừa sẽ có điều kiện phát triển thực chất và bền vững.