Không có chuyện phơi nắng chữa bách bệnh

Nhiều người tin phơi nắng có thể chữa bệnh, song chuyên gia y tế cảnh báo đây là cách hiểu sai và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe

Gần đây, trên mạng xã hội quảng bá nhiều bài viết, video chia sẻ về việc phơi nắng như một phương pháp cải thiện sức khỏe, có thể chữa bách bệnh. Không ít trường hợp làm theo đã phải rước họa vì tự ý bỏ thuốc, nhịn ăn và phơi nắng với kỳ vọng "chữa bệnh từ gốc".

Từ "chữa lành" đến nhập viện

Chị T.H. (48 tuổi, ở TP HCM) là trường hợp điển hình. Mắc đái tháo đường và tăng huyết áp gần 10 năm, bệnh của chị đã được kiểm soát ổn định bằng thuốc. Làm theo hướng dẫn của một người tên P., chị được giới thiệu một phương pháp "thải độc - chữa lành" nên đã tự ngừng thuốc. Trong những ngày đầu, chị được khuyên nhịn ăn, sau đó chuyển sang "phơi nắng để hấp thu năng lượng vũ trụ", thậm chí phơi vào thời điểm nắng gắt nhất. Sau vài ngày thực hành theo hướng dẫn, chị H. rơi vào tình trạng chóng mặt, kiệt sức, ngất xỉu và phải nhập viện cấp cứu với rối loạn điện giải, tăng huyết áp...

Tương tự, anh N.T.N (39 tuổi, bị suy thận giai đoạn 4) sau khi xem các video quảng cáo về "nhịn ăn chữa bệnh" đã tự ý bỏ chạy thận, chỉ nhịn ăn và phơi nắng. Chỉ sau vài ngày, anh rơi vào tình trạng phù nề, tăng huyết áp, khó thở, rối loạn nhịp tim, suýt nguy hiểm tính mạng. Đáng chú ý, nhiều cơ sở quảng bá phương pháp "tuyệt thực, phơi nắng" vẫn khẳng định có thể hỗ trợ điều trị ung thư, đái tháo đường, suy thận… với chi phí hàng trăm ngàn đồng mỗi ngày, thu hút không ít người bệnh tham gia trong tâm thế "tự chữa lành" mà không có chỉ định y khoa.

Theo BSCK2 Lâm Nguyễn Thùy An, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM (cơ sở 3), cần phân biệt rõ giữa lợi ích của ánh nắng mặt trời đối với cơ thể và quan niệm phơi nắng có thể chữa bệnh. Ánh nắng mặt trời giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ duy trì sức khỏe xương khớp, điều hòa nhịp sinh học, cải thiện giấc ngủ, song điều đó không đồng nghĩa với việc phơi nắng có thể chữa khỏi bệnh. Đối với hệ miễn dịch, vitamin D có vai trò điều hòa phản ứng viêm và hoạt động của một số tế bào miễn dịch. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng càng phơi nắng nhiều thì hệ miễn dịch càng mạnh hoặc có thể phòng ngừa mọi bệnh tật. "Nhiều người mắc các bệnh mạn tính, tim mạch, tự miễn, da liễu đã tự ý phơi nắng kéo dài, thậm chí ngưng thuốc điều trị vì tin vào những lời lan truyền. Điều này có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn do trì hoãn điều trị đúng cách" - BS An khuyến cáo.

Tránh ngộ nhận

Theo PGS-BS Huỳnh Wynn Trần, chuyên Khoa Cơ xương khớp - Da liễu, Bệnh viện Methodist, giảng viên Trường Đại học Y khoa California Northstate (Mỹ), vitamin D là vi chất thiết yếu giúp cơ thể hấp thu canxi, phospho, duy trì hệ xương chắc khỏe và hỗ trợ nhiều chức năng sinh lý quan trọng. Thiếu vitamin D kéo dài có thể ảnh hưởng đến xương, cơ và hệ miễn dịch. Vitamin D có 2 dạng chính là D2 và D3. Trong đó, vitamin D3 được cơ thể tổng hợp qua da dưới tác động của tia UVB (dạng tia cực tím tự nhiên) từ ánh nắng mặt trời, còn D2 chủ yếu từ thực phẩm. Ánh nắng là nguồn quan trọng giúp cơ thể tạo vitamin D nhưng việc tiếp xúc cần hợp lý. Tia UVB giúp tổng hợp vitamin D, song tia UVA và UVB lại là yếu tố nguy cơ gây lão hóa da và ung thư da nếu tiếp xúc kéo dài.

Việc sử dụng kem chống nắng không làm cơ thể thiếu vitamin D như nhiều người lo ngại, bởi chỉ cần một lượng nhỏ tia UVB vẫn đủ đáp ứng nhu cầu sinh học. Do đó, không cần phơi nắng kéo dài hoặc đánh đổi bằng nguy cơ tổn thương da. Vitamin D cũng có thể bổ sung qua thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung khi cần thiết, dưới sự theo dõi của bác sĩ. Việc tự ý phơi nắng hoặc dùng liều cao không kiểm soát có thể gây rối loạn chuyển hóa và biến chứng sức khỏe.

Theo BS An, hiện chưa có bằng chứng y học đủ mạnh để khẳng định việc phơi nắng ngoài trời có thể chữa khỏi các bệnh mạn tính. Một số bệnh da liễu như vảy nến, bạch biến hoặc chàm có thể được điều trị bằng quang trị liệu. Tuy nhiên, đây là phương pháp y khoa sử dụng ánh sáng với bước sóng, liều lượng, thời gian và tần suất được kiểm soát chặt chẽ dưới sự theo dõi của bác sĩ. "Điều này hoàn toàn khác với việc tự phơi nắng ngoài trời. Người dân rất khó kiểm soát lượng tia UV hấp thụ, trong khi nguy cơ bỏng nắng và tổn thương da luôn hiện hữu" - BS An cảnh báo.

Đối với những trường hợp thiếu vitamin D, bác sĩ khuyến cáo nên được thăm khám và đánh giá bởi nhân viên y tế. Có thể bổ sung vitamin D thông qua chế độ ăn với các thực phẩm như cá béo, trứng, sữa hoặc thực phẩm được tăng cường vitamin D, đồng thời sử dụng thuốc bổ sung khi có chỉ định. Nên tiếp xúc ánh nắng nhẹ vào buổi sáng hoặc chiều muộn, tránh khoảng thời gian từ 10 giờ đến 15 giờ khi chỉ số UV thường ở mức cao.

Theo các bác sĩ, việc phơi nắng quá lâu hoặc không đúng cách có thể gây nhiều tác hại cho sức khỏe như cháy nắng, mất nước, say nắng, sạm da, nám da, lão hóa da sớm, chưa kể làm bùng phát một số bệnh da nhạy cảm với ánh sáng. Đối với mắt, tia UV có thể gây viêm giác mạc do ánh sáng, kích ứng mắt, làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể và một số tổn thương khác nếu tiếp xúc kéo dài mà không được bảo vệ. Đáng lo ngại hơn, tia UV là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến ung thư da, bao gồm ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào gai và melanoma.