Nặng ngoại, nhẹ nội
Nằm trong top 5 nước xuất khẩu giày lớn nhất thế giới nhưng ngành da giày VN vẫn chủ yếu sản xuất bằng phương thức gia công, lệ thuộc gần như toàn bộ vào nguyên liệu, công nghệ, vốn đầu tư từ nước ngoài. Mang lại kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng sản phẩm lại thua ngay trên sân nhà do thiếu hệ thống phân phối và quảng bá thương hiệu.
Ông Nguyễn Đức Thuấn, Chủ tịch Hiệp hội Da giày VN, cho biết hiện đã có nhiều doanh nghiệp (DN) lớn ở nước ngoài đầu tư vào VN với quy mô lớn. Quá trình này đã giúp các DN trong nước phát triển mạnh về quy mô như Biti’s, Thái Bình, An Lạc, Thượng Đình, Thụy Khuê, Hải Phòng, An Lạc, Vina giầy...
Nhờ vậy, ngành da giày trong nước đã tạo được vị trí trên thị trường xuất khẩu giày thế giới, với kim ngạch xuất khẩu 4-5 tỉ USD, đứng thứ ba trong nhóm các ngành xuất khẩu hàng đầu của cả nước. Tuy nhiên, trong khi các DN tập trung mọi nguồn lực để chinh phục thị trường thế giới thì thị trường trong nước lại bỏ ngỏ.
Theo ông Diệp Thành Kiệt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày VN, hiện nay sản lượng cung ứng cho thị trường trong nước của các DN chỉ khoảng 65 triệu đôi, đáp ứng 50% nhu cầu. Đã vậy, chủng loại giày dép và mẫu mã còn nghèo nàn, chưa có những thương hiệu mạnh, hệ thống phân phối chưa được xây dựng tốt nên sản phẩm chưa thể tỏa ra khắp nước. Đây chính là điểm “hở sườn” khiến cho giày dép nhập khẩu, chủ yếu là nhập tiểu ngạch từ Trung Quốc, tràn vào chiếm lĩnh thị trường. Giày dép Trung Quốc có thể chất lượng chưa cao nhưng mẫu mã rất phong phú và bắt mắt, giá cực rẻ nên được người tiêu dùng ưa chuộng. Trong tương lai, ngành da giày xuất khẩu vẫn còn dư địa phát triển tốt, ít nhất trong 15-20 năm nữa. Ngành da giày sẽ đi theo hướng phát triển bền vững với công nghệ hiện đại để bảo vệ môi trường. Kim ngạch xuất khẩu mỗi năm tăng bình quân 12%-15%, đạt 8,5 tỉ USD vào năm 2015 và 11 tỉ USD vào năm 2020.
Để làm được điều này, ngành da giày đang tập trung triển khai hàng loạt giải pháp lớn để phát triển nguyên phụ liệu và công nghiệp phụ trợ, để đến năm 2015 sẽ nội địa hóa được 65%-75%; đầu tư mở rộng năng lực sản xuất với khoảng 250-300 DN mới chuyên sản xuất mũ giày và gò ráp, theo mô-đun mỗi nhà máy có công suất 3-5 triệu mũ giày và khoảng 2.000 lao động. Tuy nhiên, nỗ lực này không chỉ riêng ngành da giày mà rất cần các chính sách vĩ mô đồng bộ.