Thả nổi phí làm tăng nguy cơ tín dụng đen

Nếu ấn định tổng mức thu phí cho vay ở mức 1%-1,5% thì lãi suất thị trường mới ổn định được

Khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố Quyết định số 16/2008/QĐ-NHNN về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản đồng Việt Nam trong đó yêu cầu các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh bằng đồng Việt Nam không vượt quá 150% mức lãi suất cơ bản do NHNN công bố trong từng thời kỳ thì các ngân hàng thương mại (NHTM) lớn và nhiều doanh nghiệp (DN) đã mừng thầm. Lý do là đã có trần lãi suất cho vay thì lãi suất huy động sẽ được kiểm soát, các ngân hàng nhỏ dù khát vốn cũng không thể bung quá mức cho phép vì càng huy động càng lỗ. Nhưng thực tế không phải như vậy...

Lãi huy động vốn cao hơn lãi cho vay

Lãi suất huy động bằng đồng Việt Nam tại một số NHTM hiện đã cao hơn 16%/năm (chưa kể mức thưởng lũy tiến theo số tiền gửi). Với lãi suất đầu vào như vậy, ngân hàng phải cho vay lãi suất bao nhiêu để có lãi?

Thử làm một phép tính cho việc huy động 100 tỉ đồng. Về chi phí: trả lãi huy động: 100 tỉ x 16% = 16 tỉ; bảo hiểm tiền gửi: 100 tỉ x 0,15% = 0,15 tỉ (chưa tính chi phí quản lý, trích dự phòng rủi ro...). Về sử dụng vốn: dự trữ bắt buộc 11%; dự trữ thanh khoản và tiền mặt khoảng 2,5% (đây là mức trung bình tiên tiến và chưa tính chênh lệch rủi ro kỳ hạn giữa huy động và cho vay). Như vậy, khi huy động 100 tỉ đồng thì phần vốn ngân hàng chỉ có thể cho vay là 87,5 tỉ. Với chi phí như trên, lãi suất huy động thực đã là 18,45%, nếu cho vay với lãi suất tối đa 18%, ngân hàng đã lỗ xấp xỉ 2% (do còn chi phí quản lý, trích dự phòng rủi ro...).

“Trăm dâu” đổ đầu doanh nghiệp

Lãi suất đầu vào cao thì đầu ra phải tăng tương ứng để cuối cùng “trăm dâu” đổ đầu DN. Điều 476 Bộ Luật Dân sự quy định: “Lãi suất cho vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do NHNN công bố đối với loại cho vay tương ứng”. Lãi suất cho vay thì có trần nhưng phí thì luật không đả động đến, mặc dù theo thông lệ quốc tế, lãi suất và phí là hai khoản thu chủ yếu của các ngân hàng. Không tăng được lãi suất cho vay thì tăng phí để bù đắp. Trong cơn khát tín dụng hiện nay (do NHNN khống chế tốc độ tăng trưởng tín dụng 30%/ năm) thì vay được tiền đã là quý, nên khi ngân hàng đưa ra mức phí cao DN vẫn phải cắn răng chấp nhận.

Khách hàng vay chây ì trả nợ

Do bị quản lý về trần lãi suất nên các NHTM đua nhau lách luật bằng cách đưa ra nhiều loại phí mới và nâng mức phí lên vô tội vạ. Lãi suất hay phí là do tên gọi và cách thu của ngân hàng, nhưng đối với DN thì tất cả đều là chi phí sử dụng vốn. Với chi phí vốn hiện tại phổ biến trên 20% (có nơi đến 22%) thì hoạt động sao cho hiệu quả đang là bài toán khó giải của nhiều DN. Lãi suất huy động vẫn đang diễn biến phức tạp, nếu NHNN không có những hành động thiết thực trong việc quản lý phí thì có thể lãi suất huy động sẽ đua lên mức 18%-20%/năm trong ngắn hạn và khi đó tình hình sẽ càng thêm phức tạp.

Đã xuất hiện hiện tượng khách hàng vay chây ì không trả nợ, chấp nhận để nợ quá hạn vì trả nợ không được ngân hàng cho vay lại hoặc nếu được vay lại thì lãi suất vay mới còn cao hơn cả lãi suất nợ quá hạn. Nếu hiện tượng này lan rộng, hồ sơ tín dụng đen của trung tâm thông tin tín dụng sẽ càng dày thêm và nợ quá hạn của các ngân hàng sẽ tăng đột biến. Nhiều chuyên gia ngân hàng cho rằng nếu ấn định tổng mức thu phí cho vay ở mức 1%-1,5% thì lãi suất thị trường mới ổn định được. Và khi đó, nếu ngân hàng nào tăng lãi suất huy động quá mức trung bình thì người dân không những không dám gửi tiền vào mà thậm chí còn rút vốn ra trước hạn vì sợ rủi ro. Nhiều kịch bản lãi suất đang được dự đoán và rủi ro đang tiềm ẩn, rình rập cả người gửi tiền, các NHTM, DN và nền kinh tế.