Mạnh tay với nạn đổ trộm rác

Bảo vệ môi trường không thể chỉ trông chờ ý thức tự giác. Phải đặt trên nền tảng pháp luật nghiêm minh, thực thi quyết liệt và nhận thức đầy đủ của người dân

Đổ rác không đúng nơi quy định từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc tại nhiều khu dân cư, hẻm nhỏ, bãi đất trống ở TP HCM. Điều đáng lo ngại không chỉ là tình trạng vi phạm kéo dài, mà còn là tâm lý xem nhẹ pháp luật của không ít người không biết, hoặc không tin rằng hành vi tưởng chừng rất nhỏ này có thể dẫn đến bị xử lý hình sự.

"Rác thường" vẫn đủ yếu tố cấu thành tội phạm

Ngày 21-1, Công an xã Nhà Bè (TP HCM) cho biết đang củng cố hồ sơ xử lý H.L.P.H. (sinh năm 2004), hành nghề lái xe ba gác, về hành vi xả rác không đúng nơi quy định.

Theo phản ánh của người dân, sáng cùng ngày, tại hẻm 1806, ấp 9, xã Nhà Bè, một xe ba gác đã đổ rác thải sai quy định, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng mỹ quan khu dân cư. Tiếp nhận thông tin, Công an xã Nhà Bè nhanh chóng xác minh, truy xét và xác định người vi phạm.

Làm việc với cơ quan công an, H.L.P.H. thừa nhận toàn bộ hành vi, tự giác thu dọn rác, khắc phục hậu quả, trả lại mặt bằng sạch sẽ. Tuy nhiên, theo cơ quan chức năng, việc khắc phục chỉ là tình tiết giảm nhẹ, không làm mất đi tính chất vi phạm. Hồ sơ vẫn được lập để xử lý theo quy định pháp luật.

Từ vụ việc này, câu chuyện đặt ra là bao nhiêu người đang làm điều tương tự nhưng không biết rằng nếu vi phạm với khối lượng lớn hơn, kéo dài hơn hoặc tái phạm, hậu quả pháp lý có thể nghiêm trọng hơn rất nhiều. Điển hình như đổ rác, xà bần trái phép.

Ngày 31-12-2025, Phòng Cảnh sát Kinh tế - Công an TP HCM đã thi hành lệnh bắt bà Phan Thị Xuân Mai (sinh năm 1966) để điều tra hành vi "Gây ô nhiễm môi trường". 

Qua kiểm tra thửa đất do bà Mai quản lý tại phường Tăng Nhơn Phú A, lực lượng chức năng phát hiện ông Nguyễn Thành Trung (sinh năm 1997), chủ xe ba gác, đang đổ chất thải trái phép. 

Khu đất có diện tích 728 m², được rào chắn cây xanh xung quanh, bên trong tồn tại nhiều đất, đá và chất thải rắn như xà bần, ván ép, bao bì giấy và nhiều chất thải cồng kềnh, không được che chắn, thu gom đúng quy định về bảo vệ môi trường. 

Kết quả giám định xác định tổng khối lượng hơn 257 tấn và là chất thải rắn thông thường, có nguồn gốc từ hoạt động xây dựng, không chứa các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy. Tuy nhiên, hành vi đổ thải với khối lượng lớn, trái quy định đã đủ căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự.

Trước đó, ngày 11-12-2025, Công an TP HCM cũng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam bà Đỗ Hồng Trinh (sinh năm 1968) để điều tra hành vi đổ và chôn lấp trái phép gần 2.900 tấn chất thải, thu lợi khoảng 120 triệu đồng.

Lỗ hổng cần được lấp đầy

Theo luật sư Lưu Tấn Anh Toàn, Giám đốc Công ty Luật Lưu Vũ, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng đổ rác trộm kéo dài là sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân. Nhiều người cho rằng chỉ chất thải nguy hại mới bị xử lý hình sự, còn rác sinh hoạt, xà bần thì "cùng lắm bị phạt tiền". 

Trong khi đó, Điều 235 Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) tội "Gây ô nhiễm môi trường" quy định rõ người thải ra môi trường từ 50 tấn chất thải rắn thông thường trở lên trái quy định, hoặc gây hậu quả nghiêm trọng cho môi trường, có thể bị phạt tiền đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Pháp nhân thương mại vi phạm, mức phạt tiền có thể lên đến nhiều tỉ đồng, kèm theo đình chỉ hoạt động có thời hạn.

"Ngay cả khi chất thải được xác định là "không nguy hại" nhưng nếu bị đổ, chôn lấp trái phép với khối lượng lớn, kéo dài trong thời gian dài, gây ô nhiễm môi trường đất, nước và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thì vẫn đủ căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự. 

Đặc biệt, hành vi tổ chức, môi giới, thu tiền cho người khác đổ rác trái phép cũng được xem là tình tiết tăng nặng" - luật sư Lưu Tấn Anh Toàn phân tích.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, nguyên Phó chánh Tòa Hình sự TAND TP HCM, cho rằng nếu không xử lý đủ mạnh, các hành vi vi phạm sẽ tiếp tục lan rộng, gây hậu quả lâu dài và khó khắc phục. Việc khởi tố, bắt tạm giam các trường hợp vi phạm nghiêm trọng thời gian qua là thông điệp rõ ràng về tính nghiêm minh của pháp luật.

Để chấm dứt tình trạng đổ rác trộm, các chuyên gia lưu ý đồng thời triển khai 3 nhóm giải pháp: 

Công khai các vụ xử lý hình sự, thông tin rõ mức phạt, mức án, trách nhiệm của cả người đổ rác và người tiếp tay. Khi người dân biết rõ hậu quả pháp lý, tâm lý "làm liều" sẽ giảm; 

Lắp camera tại các "điểm nóng", tăng cường tuần tra ban đêm, quản lý chặt xe ba gác, xe chở xà bần và ràng buộc trách nhiệm của chủ đất để không biến đất trống thành bãi rác tự phát; 

Thông qua tuyên truyền pháp luật sát thực tế, dễ hiểu, trả lời trực tiếp những câu hỏi người dân quan tâm như đổ bao nhiêu rác thì có thể bị truy cứu hình sự, chủ đất có bị liên đới không, trách nhiệm của người thuê vận chuyển ra sao... 

Đồng thời, cần tổ chức hệ thống thu gom rác thuận tiện, chi phí hợp lý để người dân không tìm đến giải pháp "đổ trộm cho rẻ".

Nhấn mạnh vai trò của người dân, bà Dương Thụy Kim Ngân, nguyên kiểm sát viên VKSND TP HCM, khuyến nghị nên khuyến khích người dân tham gia giám sát, cung cấp thông tin, hình ảnh vi phạm, thậm chí có cơ chế khen thưởng, từ đó góp phần phát huy vai trò cộng đồng trong bảo vệ môi trường.