Năm 2026: Giáo dục mở đầu nhịp tăng tốc mới

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) Nguyễn Kim Sơn khẳng định 2026 là một năm rất quan trọng của ngành giáo dục với vận hội mới và thách thức lớn.

Cơ hội lớn

2026 là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030 và cũng là nhiệm kỳ của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Hiện nay, ngành GD-ĐT đang tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trước hết là hoàn thiện thể chế.

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết sau khi các luật và nghị quyết của Quốc hội được thông qua, bộ sẽ khẩn trương ban hành các nghị định và văn bản dưới luật, cùng với đó là công tác hướng dẫn, tập huấn cho toàn ngành để bảo đảm thống nhất trong quá trình triển khai.

Những định hướng trong Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT (Nghị quyết số 71-NQ/TW) cũng đang được cụ thể hóa bằng các đề án, nhằm triển khai ngay từ đầu năm 2026 khi các luật có hiệu lực. Trong đó có việc sắp xếp lại hệ thống các cơ sở giáo dục ở địa phương phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới các trường đại học, cao đẳng trên phạm vi cả nước đồng thời triển khai các quy định mới của Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp.

2026 không chỉ là năm khởi động mà còn là năm mở đầu cho một nhịp tăng tốc mới của ngành GD-ĐT cho nhiệm kỳ 5 năm tới và cho cả chặng đường phát triển dài hạn. Người đứng đầu ngành GD-ĐT nhấn mạnh ở thời điểm này, giáo dục đang đứng trước rất nhiều thuận lợi. "Chúng tôi thường gọi đó là một "vận hội mới" của giáo dục. Những thuận lợi này mang tính căn bản và là xu thế lớn, bởi giáo dục đã được định vị lại vai trò, được trao truyền thêm trách nhiệm và sứ mệnh; đồng thời nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội. Đây là điều kiện thuận lợi rất quan trọng" - Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nói.

Thông điệp đầu năm 2026

Người đứng đầu ngành GD-ĐT cũng thận trọng cho rằng phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Trước hết là từ chính yêu cầu phát triển cao với mục tiêu rất lớn và tốc độ phải rất nhanh. Trong khi đó, sức ì của thói quen, tư duy, cách làm cũ luôn tồn tại trước các yêu cầu đổi mới. Việc triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW đòi hỏi phải đổi mới tư duy, thay đổi cách nghĩ, cách làm để tạo ra khí thế mới nhưng cũng cần lường trước những lực cản.

Xuất phát điểm của nền giáo dục còn chưa đồng đều giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Sự chênh lệch về điều kiện kinh tế - xã hội, xu hướng phân hóa giàu nghèo, sự tập trung dân cư lớn tại các đô thị và vùng kinh tế trọng điểm đã tạo ra những áp lực không nhỏ. Để bảo đảm công bằng trong giáo dục và nâng cao chất lượng một cách đồng bộ trên phạm vi cả nước, khi các nhóm đối tượng và vùng miền có xuất phát điểm khác nhau, là một bài toán không dễ giải.

Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển đổi số, ứng dụng internet và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đang đặt ra những thách thức mới, mang tính phi truyền thống. Điều này đòi hỏi phải thay đổi cách dạy, cách học cũng như phương thức kiểm tra, đánh giá để vừa tận dụng được lợi thế của dữ liệu lớn và AI vừa bảo đảm người học không mất đi tính tự chủ, tư duy độc lập, sáng tạo cũng như phát huy đầy đủ phẩm chất và kỹ năng.

"Chúng tôi coi AI và các công nghệ thông minh mới là những điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả các công cụ này trong giáo dục, bảo đảm an toàn và phát triển bền vững, cần có các chính sách phù hợp, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên, đồng thời đổi mới quản trị theo hướng thông minh hơn. Việc ứng dụng công nghệ phải được kiểm soát, bảo đảm an toàn, hướng đến phát triển bền vững và phục vụ mục tiêu phát triển con người lâu dài" - Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn chia sẻ.

Trong quá trình huy động các nguồn lực xã hội cho giáo dục, các yếu tố của thị trường cũng tác động ngày càng rõ nét. Làm thế nào để giữ gìn môi trường giáo dục lành mạnh, trong sáng, không để các yếu tố thị trường làm thương mại hóa quan hệ thầy trò hay gây ra những tác động tiêu cực đến văn hóa học đường là thách thức của ngành GD-ĐT. Cùng với đó là thách thức trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức người học, kiểm soát, giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và các hành vi tiêu cực khác, nhất là trong bối cảnh tác động mạnh mẽ của mạng xã hội và internet - những yếu tố mà trước đây giáo dục chưa từng phải đối diện ở mức độ như hiện nay.

Đối với giáo dục đại học, thách thức nổi bật là cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, nguồn nhân lực và đặc biệt là nhân tài. Các trường đại học trên thế giới đang cạnh tranh gay gắt trong đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia giỏi. Làm thế nào để vừa đào tạo vừa giữ chân, phát huy nguồn nhân lực trong nước, đồng thời thu hút được các chuyên gia quốc tế, tạo môi trường làm việc thuận lợi cho họ là thách thức mang tính toàn cầu, không chỉ riêng đối với Việt Nam.

Ngoài ra, ngay trong năm 2026, việc sắp xếp lại hệ thống theo hướng tinh gọn bộ máy, đổi mới quản trị cũng sẽ tác động đến thói quen, tâm lý và lợi ích của các chủ thể liên quan. "Tôi mong rằng đội ngũ nhà giáo, với tất cả niềm vinh dự và trách nhiệm của mình, sẽ tiếp tục đổi mới, nhận thức đầy đủ hơn nữa vai trò, sứ mệnh, trách nhiệm và danh dự của nghề giáo, để mỗi ngày làm tốt hơn, có thể gánh vác được trọng trách lớn mà đất nước đã giao phó. Tôi cũng mong rằng các thầy cô giáo, các nhà quản lý giáo dục và người học đều tìm thấy niềm vui trong việc dạy và học" - Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn bày tỏ.