Nền tảng của văn hóa và văn minh

Vỉa hè tại nhiều thành phố bị lấn chiếm không chỉ ảnh hưởng bộ mặt đô thị, mà còn trực tiếp đẩy người đi bộ vào vòng nguy hiểm

Nhiều năm qua, chuyện lấn chiếm vỉa hè tại các thành phố lớn luôn nóng lên theo từng đợt ra quân lập lại trật tự đô thị. Mỗi lần như vậy, dư luận lại chia thành hai luồng: một bên ủng hộ việc xử lý nghiêm để bảo đảm trật tự, an toàn; bên còn lại kêu gọi thông cảm cho người bán hàng rong, buôn bán nhỏ lẻ lấn chiếm vỉa hè vì mưu sinh.

Mưu sinh không thể là "giấy phép vi phạm"

Vỉa hè rất quan trọng trong hạ tầng giao thông đô thị, được thiết kế dành cho người đi bộ và các hoạt động công cộng phục vụ cộng đồng, góp phần tạo nên mỹ quan và trật tự đô thị.

Mối liên hệ giữa việc lấn chiếm vỉa hè và tai nạn giao thông tại các đô thị là rõ ràng. Trong bối cảnh mật độ phương tiện giao thông tại các đô thị lớn ngày càng cao, vỉa hè bị biến thành nơi buôn bán, để xe, người đi bộ buộc phải tràn xuống lòng đường, cũng đồng nghĩa với việc họ bị đẩy vào tình thế nguy hiểm thường trực. Trẻ em, người già, người khuyết tật trở thành những đối tượng dễ tổn thương, dù họ hoàn toàn không gây ra lỗi, không vi phạm luật, không gây cản trở. Từng có những vụ tai nạn thương tâm xảy ra khi người đi bộ buộc phải đi xuống lòng đường do vỉa hè bị lấn chiếm.

Đã đến lúc cần nhìn nhận một cách thẳng thắn chuyện lấn chiếm vỉa hè không phải là mưu sinh vô hại, mà là hành vi xâm phạm không gian công cộng, trực tiếp đe dọa an toàn giao thông và tính mạng người đi bộ. Thực tế, nhiều người lấn chiếm vỉa hè có hoàn cảnh thật sự khó khăn, dễ làm nhiều người cho rằng xử lý nghiêm là thiếu tình người. Thế nhưng, cần phân biệt rõ giữa hoàn cảnh đáng thương và hành vi sai trái. Khó khăn kinh tế không thể trở thành "giấy phép" cho việc vi phạm pháp luật và xâm phạm quyền lợi của người khác.

Nếu vì mưu sinh mà lấn chiếm vỉa hè, xã hội sẽ đối mặt với một tiền lệ nguy hiểm: nghèo khổ là được phép vi phạm. Sự cảm thông đặt sai chỗ sẽ khiến vi phạm ngày càng phổ biến và khó kiểm soát, trở thành cái cớ để bao biện cho hành vi sai trái. Khi đó, luật pháp trở nên hình thức, kỷ cương bị phá vỡ; những người mưu sinh chân chính, tuân thủ quy định, buôn bán đúng nơi, đúng chỗ bị thiệt thòi.

Bảo vệ quyền sống an toàn

Ở góc độ pháp lý, hành vi lấn chiếm vỉa hè đã được quy định rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện hành (Luật Giao thông đường bộ, Nghị định 168/2023…). Nhà nước không xem lấn chiếm vỉa hè là vi phạm nhỏ có thể bỏ qua, mà là hành vi xâm hại trực tiếp đến trật tự, an toàn giao thông và lợi ích công cộng.

Người lấn chiếm không còn đơn thuần là vi phạm hành chính mà có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, thậm chí trách nhiệm hình sự, nếu hậu quả gây thiệt hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người khác. Như vậy, cái gọi là mưu sinh không chỉ trái luật, mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý nặng nề cho chính người vi phạm.

Một xã hội văn minh không thể được xây dựng bằng sự dễ dãi với cái sai. Cảm thông cho hoàn cảnh khó khăn là cần thiết nhưng cảm thông không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa vi phạm. Nhân văn phải đi cùng kỷ cương và kỷ cương chỉ có thể được bảo đảm khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, không nương nhẹ vì cảm xúc.

Lấn chiếm vỉa hè, dù xuất phát từ bất kỳ lý do nào, cũng là hành vi xâm phạm lợi ích cộng đồng và đe dọa trực tiếp đến an toàn giao thông. Pháp luật đã quy định rõ ràng, thực tiễn đã chứng minh hậu quả và trách nhiệm không thể tiếp tục bị né tránh bằng những lời biện minh cảm tính.

Các đô thị văn minh trên thế giới đều tôn trọng tuyệt đối không gian công cộng. Việc buôn bán được quy hoạch rõ ràng, các hành vi chiếm dụng trái phép sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Chúng ta muốn xây dựng văn minh đô thị thì không thể tiếp tục thỏa hiệp với những vi phạm kéo dài. Cùng với việc hỗ trợ sinh kế, tạo điều kiện buôn bán hợp pháp cho người dân, chính quyền cần quyết liệt trong việc trả lại vỉa hè cho người đi bộ.

Trả lại vỉa hè cho người đi bộ không chỉ là trả lại không gian đô thị, mà là trả lại quyền được sống an toàn, quyền được tôn trọng trong không gian công cộng. Đó là điều không thể thiếu để xây dựng văn hóa giao thông lành mạnh và một đô thị thực sự văn minh, nơi lợi ích chung được đặt cao hơn mọi lợi ích cá nhân.