NGHỆ SĨ NHÂN DÂN LAN HƯƠNG: Tình yêu nghề hóa thành sức mạnh

Theo NSND Lan Hương, hành trình nghệ thuật giúp bà có nhiều cơ hội để chiêm nghiệm cuộc sống và trao truyền nhiều giá trị tích lũy

Sự góp mặt của kịch bản "Đào Liễu" tại Trại sáng tác Tam Đảo 2025 do Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức, đã mang đến một bất ngờ cho giới chuyên môn. Bởi NSND Lan Hương - người lâu nay được công chúng biết đến là một diễn viên điện ảnh, sân khấu xuất sắc và đạo diễn tiên phong của kịch hình thể - nay có thêm vai trò mới: người viết kịch bản.

Đối thoại với chính mình

Chia sẻ lý do cầm bút, NSND Lan Hương khẳng định đây không phải là sự "lấn sân", càng không phải một thử nghiệm nhất thời, mà là quy trình tự nhiên của một nghệ sĩ đã đi trọn vòng tròn biểu đạt: diễn xuất - đạo diễn - viết kịch bản.

NSND Lan Hương thổ lộ bà viết không phải để trở thành một nhà viết kịch chuyên nghiệp, mà để ghi lại những điều đã cảm, đã nghĩ, đã sống cùng nghệ thuật, di sản văn hóa Việt Nam và đời sống. Với bà, viết là một cách đối thoại với chính mình, với sân khấu.

Với đông đảo công chúng, tên tuổi NSND Lan Hương gắn liền với hình ảnh cô bé trong bộ phim truyện Việt Nam kinh điển "Em bé Hà Nội" - vai diễn đã đi vào lịch sử điện ảnh Việt Nam như một biểu tượng của ký ức chiến tranh, của nỗi đau và sức sống con người. Đó là vai diễn để đời, là dấu ấn văn hóa vượt thời gian. Minh chứng cho sức sống của vai diễn ấy là việc khán giả nhiều lần nhận ra bà và không gọi tên thật, chỉ gọi bằng cái tên đã in sâu trong ký ức: "Em bé Hà Nội". Với bà, đó là niềm hạnh phúc, bởi ký ức đó gắn liền với thủ đô, gắn liền với những năm tháng khởi đầu cho sự nghiệp nghệ thuật của một trái tim yêu Hà Nội sâu sắc.

NSND Lan Hương tâm sự càng yêu Hà Nội, bà càng muốn tìm hiểu sâu về di sản văn hóa của trái tim đất nước, để viết và đưa lên sân khấu những kịch bản về con người, văn hóa Hà thành, nơi chất chứa biết bao kỷ niệm đẹp của đời nghệ sĩ.

Sau điện ảnh, NSND Lan Hương còn tỏa sáng trên sân khấu kịch nói và gần đây lại chinh phục khán giả truyền hình với vai mẹ chồng sắc sảo trong bộ phim "Sống chung với mẹ chồng". Những người trong cuộc cho rằng một nghệ sĩ có khả năng hóa thân đa dạng, đi qua nhiều loại hình, được nhiều thế hệ khán giả yêu thương, đó là nền tảng quan trọng làm nên chiều sâu sáng tạo của NSND Lan Hương hôm nay.

Bước ra vùng an toàn

Năm 2000, NSND Lan Hương chuyển sang công tác đạo diễn, bà đã gắn bó sâu sắc với kịch hình thể - kịch thể nghiệm, một địa hạt khó, kén người làm lẫn người xem. Bà là một trong những nghệ sĩ tiên phong đưa ngôn ngữ hình thể, chuyển động, không gian và các hình thức biểu đạt phi ngôn từ lên sân khấu thể nghiệm Việt Nam. Những vở diễn như: “Trần Thủ Độ", “Nhật nguyệt Thực”, “Biến vĩ của Tình yêu”, “Hăm lét”, “Từ một ngã tư”, “Nguyễn Du với Kiều”, “Hồn trương ba , da hàng thịt”, “Người trong biển lửa”, “Tâm linh Việt”.. .khẳng định dấu ấn một nữ đạo diễn có tư duy hiện đại, giàu trực giác sân khấu, đặc biệt nhạy cảm với thân phận con người.

Quyết định tạm dừng vai trò đạo diễn, NSND Lan Hương dạo chơi sang viết kịch bản. Tại Trại sáng tác Tam Đảo 2025, kịch bản "Đào Liễu" của bà được giới chuyên môn đánh giá cao không phải bởi kỹ thuật cầu kỳ, mà bởi độ lắng, độ chín và chiều sâu nhân sinh. Đó là kịch bản mang dấu ấn của một người đã trải qua nhiều đời sống sân khấu, thấu hiểu diễn viên, nắm bắt không gian biểu đạt, và cảm nhận xung đột nội tâm hơn là những cao trào bề mặt.

Các nhà chuyên môn nhận xét: "Đào Liễu" không phải kịch bản của một "nhà viết chuyên nghiệp", mà là kịch bản của một nghệ sĩ đã tổng hợp trong đó tư duy đạo diễn, cảm quan hình thể, tiết chế ngôn từ, và trên hết là cái nhìn nhân bản, từng trải. Có thể nói, đây là thứ kịch bản "viết bằng trải nghiệm đời sống thực", viết sau khi người viết đã đi qua đủ thăng trầm của nghề, của một nghệ sĩ dám bước ra khỏi vùng an toàn, thử thách mình ở vai trò mới.

Trong bối cảnh sân khấu hôm nay đang khát kịch bản có chiều sâu tư tưởng, có ngôn ngữ riêng và có trải nghiệm sống thật, sự xuất hiện của "Đào Liễu" mang một ý nghĩa gợi mở: những nghệ sĩ lớn, nếu được tạo điều kiện và khích lệ, hoàn toàn có thể đóng góp thêm những giá trị mới cho sân khấu bằng chính vốn sống và năng lực nghề nghiệp của mình.

NSND Giang Mạnh Hà - Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam - nhìn nhận: "Sáng tác kịch bản không dễ nhưng sẽ không khó với những nghệ sĩ có tâm hồn như NSND Lan Hương. Điều này minh chứng sáng tạo nghệ thuật là không có giới hạn, sân khấu luôn rộng mở cho những ai viết những điều mình nghĩ, kể chuyện theo góc nhìn của một trái tim mẫn cảm và hết lòng vì nghệ thuật".