Nghị quyết 80: "Soi đường" cho văn hóa Việt Nam: Quyết sách chiến lược

Nghị quyết 80 khẳng định rõ quan điểm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới được Bộ Chính trị ban hành được đánh giá như là dấu mốc tư duy chiến lược, như một "nghị quyết soi đường", đặt nền móng tinh thần, giá trị và động lực nội sinh cho chặng đường phát triển phía trước.

Nghị quyết 80 được kỳ vọng góp phần chuyển hóa văn hóa từ "lĩnh vực tiêu dùng ngân sách" sang lĩnh vực tạo ra giá trị kinh tế, lan tỏa các giá trị nhân văn...

Chính phủ vừa có Nghị quyết số 30/NQ-CP, ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW (gọi tắt là Nghị quyết 80), ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Mục tiêu của chương trình nhằm thể chế hóa và thực hiện đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã đề ra trong Nghị quyết 80.

Đột phá về tư duy

Nghị quyết 80 đưa ra 5 quan điểm chỉ đạo, trong đó xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; nhận thức và xử lý hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa: giữa "xây" và "chống"; truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số.

PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ - Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, kiêm Trưởng Ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật - cho rằng Nghị quyết 80 đã tích hợp một cách hệ thống những nội dung cốt lõi của các nghị quyết về văn hóa trước đây, khẳng định rõ quan điểm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại mới. Điểm quan trọng là Nghị quyết 80 không chỉ kế thừa mà còn mở ra hướng phát triển mới, xác định văn hóa phải trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, đồng thời là lực đẩy đưa đất nước bước vào chặng đường phát triển mới.

Theo PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ, phía sau chúng ta là kho tàng di sản văn hóa đồ sộ được hun đúc qua các thời kỳ dựng nước và giữ nước; phía trước là không ít khó khăn, thách thức, nhất là nguy cơ phai nhạt bản sắc trong quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế... Trước thực tế đó, Nghị quyết 80 khẳng định phát triển văn hóa trong giai đoạn mới vẫn phải dựa trên hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình và con người Việt Nam. Đây là những giá trị cốt lõi tạo nên bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam so với các quốc gia, dân tộc khác.

PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cũng khẳng định Nghị quyết 80 là văn kiện của ngành văn hóa, là quyết sách chiến lược đặt văn hóa và con người vào trung tâm mọi chương trình phát triển. "Chúng ta từng nói nhiều đến vai trò của văn hóa như nền tảng tinh thần nhưng thực tiễn phát triển nhanh lại đặt ra một yêu cầu gay gắt hơn: đất nước càng đi nhanh càng cần một cơ chế cân bằng, để không bị trượt khỏi quỹ đạo nhân văn. Nghị quyết 80 xuất hiện đúng điểm rơi ấy, gửi đi thông điệp rất rõ: văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách" - PGS-TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

Nâng tầm vị thế của văn hóa

Theo các chuyên gia văn hóa, điểm mới nổi bật và có chiều sâu nhất của Nghị quyết 80 so với các văn kiện trước đây chính là sự nâng cấp toàn diện vai trò của văn hóa.

GS-TS Từ Thị Loan, nguyên quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, cho rằng bên cạnh bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa theo nghĩa truyền thống, Nghị quyết 80 đặt văn hóa vào mối quan hệ hữu cơ với kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, quốc phòng - an ninh và đối ngoại; coi phát triển văn hóa là điều kiện để nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và sức mạnh tổng hợp của quốc gia.

Theo GS-TS Từ Thị Loan, Nghị quyết 80 tạo ra xung lực mạnh mẽ về thể chế và nguồn lực cho phát triển văn hóa. Việc nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, chính sách, phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa và các ngành dịch vụ sáng tạo… được kỳ vọng góp phần chuyển hóa văn hóa từ "lĩnh vực tiêu dùng ngân sách" sang lĩnh vực tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và giá trị gia tăng cao, đồng thời lan tỏa các giá trị nhân văn, sáng tạo và đổi mới trong toàn xã hội.

"Nghị quyết cũng mở ra xung lực về con người và hệ giá trị Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Thông qua việc chú trọng xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hài hòa giữa trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh, khát vọng cống hiến và năng lực sáng tạo, văn hóa trở thành "nhân tố mềm" định hướng hành vi xã hội, củng cố niềm tin, tăng cường sự đồng thuận và sức bền tinh thần của quốc gia trước những biến động phức tạp của thế giới" - GS-TS Từ Thị Loan nhấn mạnh.

Phân tích thêm về quan điểm chỉ đạo của nghị quyết: "Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước", PGS-TS Bùi Hoài Sơn cho rằng quan điểm này cho thấy một tư duy phát triển hiện đại: muốn phát triển nhanh mà bền vững thì phải có chuẩn mực đạo đức, có môi trường lành mạnh, có hệ giá trị ổn định, có sức đề kháng trước tác động ngoại lai. Phải làm cho giá trị văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội. 

Kỳ tới: Khơi nguồn sức mạnh nội sinh