Góp ý Dự thảo Quy chế Tuyển sinh ĐH 2026: Nỗi lo giáo dục quay lại chương trình 2006

Những thay đổi trong thi cử, tuyển sinh cần nhất quán với mục tiêu đã đề ra của chương trình giáo dục phổ thông mới

Thời gian gần đây, một loạt thông tin liên quan việc tuyển sinh và đánh giá học sinh được công bố trong bối cảnh năm học sắp kết thúc, khiến không ít học sinh và phụ huynh rơi vào tình trạng lúng túng, thậm chí hoang mang.

Thiếu niềm tin vào giáo dục phổ thông?

Điều đáng nói không chỉ là nội dung thay đổi, mà còn ở thời điểm và cách thức triển khai, tạo cảm giác "trở tay không kịp" cho những người trực tiếp chịu tác động. Từ đây, một nỗi lo âm thầm nhưng ngày càng rõ nét xuất hiện: Liệu giáo dục phổ thông có đang vô tình quay lại lối mòn của Chương trình Giáo dục phổ thông 2006 - nơi áp lực thi cử và điểm số từng đè nặng lên vai học trò?

Trước hết, cần nhìn thẳng vào vấn đề bỏ xét học bạ trong tuyển sinh với lý do "để học sinh học có chất lượng hơn". Đây là một quan điểm cần được phân tích thấu đáo. Chất lượng học tập không thể chỉ được đo bằng một kỳ thi, càng không thể phủ nhận nỗ lực giảng dạy và đánh giá thường xuyên của đội ngũ thầy cô trong suốt 3 năm học.

Nếu học bạ - kết quả của cả một quá trình - không còn được tin cậy thì vô hình trung đặt ra câu hỏi: Phải chăng chúng ta đang thiếu niềm tin vào chính hệ thống giáo dục và giáo viên đứng lớp? Một nền giáo dục bền vững không thể xây dựng trên sự hoài nghi nội tại, mà phải bắt đầu từ niềm tin, đi kèm cơ chế giám sát và điều chỉnh hợp lý.

Cần nhắc lại một điều rất quan trọng: Chính áp lực học và thi kéo dài của Chương trình Giáo dục phổ thông 2006 là một trong những lý do căn bản để Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 ra đời. Chủ trương đổi mới đã được xác định rõ: chuyển từ giáo dục nặng truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực; từ học để thi sang học để làm người, để thích ứng với một thế giới biến đổi nhanh chóng.

Mục tiêu ấy không phải là khẩu hiệu, mà là định hướng chiến lược cho tương lai nguồn nhân lực quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

Áp lực thi cử, học thêm quay lại

Tuy nhiên, khi quy định tuyển sinh ngày càng siết chặt, đặc biệt là việc khống chế lựa chọn nguyện vọng với lý do "tránh rối" thì cơ hội của học sinh lại bị thu hẹp.

Thực tế cho thấy chính sự đa dạng nguyện vọng mới phản ánh đúng năng lực, sở trường và hoàn cảnh của từng học sinh. Việc giảm cơ hội không làm hệ thống tuyển sinh gọn gàng hơn về bản chất, mà chỉ chuyển rủi ro từ khâu quản lý sang phía người học - những đối tượng yếu thế nhất trong toàn bộ quá trình.

Đáng lo ngại hơn, tất cả thay đổi nêu trên, dù không chủ ý, lại vô tình thúc đẩy một hệ quả quen thuộc: Học thêm, luyện thi tăng tốc, nhà nhà lo ôn luyện. Khi phụ huynh không còn cảm thấy yên tâm với quá trình học tập chính khóa, họ sẽ tìm đến các giải pháp bên ngoài cho con em mình. Khi học sinh không biết đề thi sẽ "đi về đâu", các em buộc phải học nhiều hơn, nặng hơn, theo hướng phòng ngừa. Khi đó, Chương trình Giáo dục phổ thông 2006 - với đặc trưng học nhiều, thi nhiều, áp lực nặng - dường như quay lại bằng một hình thức khác.

Ở đây, vấn đề không nằm ở việc thay đổi hay không thay đổi, mà là thay đổi có nhất quán với mục tiêu đã đề ra hay không. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chỉ thực sự có ý nghĩa khi toàn bộ hệ thống chính sách - từ dạy học, kiểm tra, đánh giá đến tuyển sinh - cùng đi chung một hướng: Tôn trọng quá trình, khuyến khích năng lực, giảm áp lực không cần thiết. Nếu mỗi khâu đi một hướng, người chịu hệ quả cuối cùng vẫn là học sinh và gia đình.

Vì vậy, hơn lúc nào hết, rất cần sự thận trọng, lắng nghe và điều chỉnh kịp thời. Làm đúng tinh thần chỉ đạo của cấp lãnh đạo không chỉ là tuân thủ văn bản, mà còn là kiên định với mục tiêu phát triển con người toàn diện - những công dân có kỹ năng, có phẩm chất, biết học suốt đời và biết thích ứng.

Giáo dục không thể vội vàng, càng không nên tạo cảm giác thử nghiệm với học trò. Mỗi quyết định đưa ra, nếu được cân nhắc từ góc nhìn của người học, của người thầy, chắc chắn sẽ nhận được sự đồng thuận và chia sẻ từ xã hội. Đó là trách nhiệm vì tương lai của những đứa trẻ hôm nay.