NSND Lan Hương và khát vọng đưa hình tượng liệt sĩ Hồng Quang đến với công chúng qua nghệ thuật

(NLĐO) - Nhớ về người bác ruột đáng kính, NSND Lan Hương sẽ đọc bài tham luận tại Hội thảo khoa học sẽ được tỉnh Hưng Yên tổ chức trong tháng 7-2026

Không chỉ tham gia Hội thảo khoa học về liệt sĩ Nguyễn Văn Trạch (tức Hồng Quang) với tư cách người thân trong gia đình, NSND Lan Hương còn mang đến một góc nhìn giàu cảm xúc của người nghệ sĩ. Từ những ký ức gia đình, chị đã khơi mở một hành trình mới: đưa hình tượng người chiến sĩ cộng sản kiên trung bước từ những trang tư liệu lịch sử lên sân khấu, điện ảnh và đời sống văn hóa đương đại.

Từ một cuộc đời ngắn ngủi đến nguồn cảm hứng bất tận

Tại hội thảo khoa học về liệt sĩ Nguyễn Văn Trạch – Hồng Quang do tỉnh Hưng Yên sắp tổ chức trong tháng 7-2026, bản tham luận của NSND Lan Hương kỳ vọng sẽ gây nhiều xúc động khi không chỉ kể lại cuộc đời của một người chiến sĩ cách mạng, mà còn đi sâu vào những giá trị tinh thần mà ông để lại cho gia đình và xã hội.

Theo NSND Lan Hương, nếu chỉ nhìn Hồng Quang qua những mốc thời gian trong tiểu sử thì vẫn chưa thể cảm nhận hết tầm vóc của một trí thức trẻ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. 

Sinh năm 1918 trong một gia đình có truyền thống hiếu học, Nguyễn Văn Trạch sớm bộc lộ tinh thần nhân ái, ý thức công bằng xã hội và khát vọng phụng sự đất nước. Là một sinh viên luật xuất sắc, từng có tương lai rộng mở phía trước, ông đã từ bỏ con đường danh vọng để lựa chọn con đường cách mạng đầy gian khổ. Chính lựa chọn ấy đã trở thành tấm gương cho nhiều thế hệ trong gia đình noi theo.

Nghệ thuật là con đường để lịch sử tiếp tục sống

Điều đặc biệt trong tham luận của NSND Lan Hương nằm ở góc nhìn nghệ thuật. Chị cho rằng lịch sử sẽ khó đến gần với thế hệ trẻ nếu chỉ nằm trong những trang tư liệu hay các buổi tưởng niệm. Nghệ thuật mới là con đường có khả năng đi xa và ở lại lâu dài trong đời sống tinh thần của công chúng.

Hồng Quang là một nhà hoạt động cách mạng và là người sử dụng thơ ca, lời hát và các hình thức nghệ thuật dân gian như một phương tiện tuyên truyền, giác ngộ quần chúng. Những bài thơ, bài ca của ông phản ánh hiện thực xã hội, thể hiện khát vọng tự do và niềm tin vào tương lai dân tộc. Bài thơ "Ru con" được NSND Lan Hương nhắc đến như một minh chứng cho sự hòa quyện giữa tình yêu gia đình và tình yêu Tổ quốc.

Từ những suy ngẫm ấy, NSND Lan Hương cùng các cộng sự Nguyễn Sơn Hải và Bùi Hồng Quế đã ấp ủ dự án xây dựng một tác phẩm sân khấu về Hồng Quang. Mục tiêu không phải là tái hiện lịch sử theo lối minh họa khô cứng, mà là tìm kiếm phần tinh thần vẫn còn sống trong con người hôm nay.

"Hồn tử sĩ" – giấc mơ nghệ thuật từ lòng tri ân

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm tại hội thảo sẽ là đề án vở kịch "Hồn tử sĩ", được phát triển từ kịch bản ban đầu mang tên "Đồng xu bạc". Tên gọi mới được lấy cảm hứng từ ca khúc "Hồn tử sĩ" do nhạc sĩ Đỗ Nhuận sáng tác sau khi xúc động trước sự hy sinh của Hồng Quang.

Điều đáng chú ý là ê-kíp không muốn xây dựng một tượng đài hoàn mỹ, mà hướng tới hình ảnh một con người chân thực: biết yêu thương, biết đau đớn, biết nhớ gia đình nhưng vẫn lựa chọn đặt lợi ích dân tộc lên trên hạnh phúc cá nhân.

Thông qua câu chuyện về một thanh niên trí thức từ bỏ con đường du học để dấn thân vào cách mạng, bị bắt, tra tấn và hy sinh khi mới 23 tuổi, vở diễn đặt ra những câu hỏi mang ý nghĩa thời đại: Thế nào là lý tưởng sống? Điều gì khiến con người chấp nhận hy sinh vì cộng đồng? Và giá trị của tự do hôm nay được đánh đổi bằng những gì?

Tâm huyết của người nghệ sĩ với giáo dục thế hệ trẻ

Không dừng lại ở sân khấu, NSND Lan Hương còn đề xuất nhiều giải pháp để lan tỏa hình tượng Hồng Quang trong cộng đồng. Chị mong muốn xây dựng các chương trình sân khấu hóa ngắn phục vụ trường học, biên soạn chuyên đề giáo dục "Hồng Quang – người trí thức trẻ dấn thân", số hóa tư liệu để hình thành "Không gian ký ức Hồng Quang" trên nền tảng số, gắn Quỹ Khuyến học Hồng Quang với giáo dục lý tưởng sống và tiến tới sản xuất phim tài liệu hoặc phim truyện về cuộc đời người liệt sĩ.

Bài tham luận của NSND Lan Hương không đơn thuần là một công trình nghiên cứu hay một lời tri ân gia đình. Đó sẽ là tiếng nói của một người nghệ sĩ đang nỗ lực tìm cách kết nối lịch sử với hiện tại.

Trong bối cảnh nhiều nhân vật lịch sử vẫn còn xa lạ với thế hệ trẻ, việc chuyển hóa cuộc đời liệt sĩ Hồng Quang thành các tác phẩm nghệ thuật là hướng đi giàu ý nghĩa. Bởi lịch sử chỉ thực sự sống khi được kể lại bằng cảm xúc, bằng hình tượng nghệ thuật và bằng những câu chuyện chạm đến trái tim con người.