Siết thuế, chặn thuốc lá lậu

Tại Việt Nam, hút thuốc lá đang là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca tử vong song có thể phòng ngừa.

Mỗi năm, nước ta có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá. Tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc vẫn ở mức rất cao, khoảng 38,9% vào năm 2023. Thuốc lá trực tiếp gây ra các bệnh hiểm nghèo như ung thư phổi, đột quỵ..., tạo ra gánh nặng kinh tế lên đến 108.000 tỉ đồng mỗi năm. Giới trẻ dễ bị ảnh hưởng do giá bán lẻ thuốc lá trên thị trường hiện còn quá rẻ.

Để giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ thuốc lá, biện pháp tài chính đóng vai trò then chốt. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng thuế là biện pháp hiệu quả nhất. Khắc phục tình trạng tỉ lệ thuế thấp, năm 2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi). Theo đó, từ ngày 1-1-2027, thuốc lá điếu sẽ chịu thêm mức thuế tuyệt đối 2.000 đồng/bao, tăng dần lên 10.000 đồng/bao vào năm 2031. Cải cách này được kỳ vọng sẽ giúp 2,1 triệu người bỏ thuốc lá, ngăn ngừa 700.000 ca tử vong và tăng thu ngân sách 24.000 tỉ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, việc tăng thuế cần phải đi đôi với công tác chống buôn lậu. Thuốc lá lậu giá rẻ sẽ làm giảm hiệu quả của chính sách thuế, gây thất thu ngân sách và đe dọa sức khỏe cộng đồng. Để chống buôn lậu hiệu quả, cần sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa lực lượng công an, biên phòng, hải quan, quản lý thị trường và chính quyền địa phương. Cần thường xuyên tuần tra, triệt phá các đầu mối lớn tại biên giới và nội địa.

Bên cạnh đó, cần ứng dụng công nghệ hiện đại như camera giám sát, trí tuệ nhân tạo (AI) và tem chống giả điện tử để truy xuất nguồn gốc thuốc lá. Việc nâng cao mức xử phạt hành chính và hình sự, kết hợp tuyên truyền, khuyến khích cộng đồng tố giác tội phạm cũng vô cùng quan trọng.

Nhìn chung, để hạn chế thuốc lá, đòi hỏi phải có chiến lược đa ngành, trong đó biện pháp tài chính là trung tâm. Lộ trình tăng thuế hợp lý giai đoạn 2027-2031 khi thực thi, cùng công tác chống buôn lậu quyết liệt, sẽ bảo đảm phát huy tối đa hiệu quả, mang lại lợi ích bền vững cho sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế đất nước.