SỔ TAY: Không chỉ là chuyện ngành y

Hiện nay, bệnh lao vẫn là mối đe dọa cho cộng đồng. Tại TP HCM, với mật độ dân số đông đúc, nguy cơ lây lan qua đường hô hấp rất lớn.

Theo Chương trình chống lao quốc gia, khu vực phía Nam chiếm khoảng 60% tổng số ca mắc cả nước; TP HCM dẫn đầu với hàng ngàn ca mới mỗi năm. Nhiều ca bệnh bị bỏ sót vì thiếu kiến thức, chủ quan hoặc sự kỳ thị.

Nhân Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao 24-3-2026 với chủ đề "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân", gắn với khẩu hiệu của nước ta - "Việt Nam cam kết, đầu tư, hành động để chấm dứt bệnh lao", TP HCM cần triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng, góp phần thực hiện cam kết quốc gia chấm dứt bệnh lao vào năm 2030.

Thứ nhất, phải nâng cao nhận thức của người dân. Cần tác động mạnh mẽ để mọi người hiểu rằng bệnh lao vẫn đang hiện diện và hoàn toàn lây nhiễm trong cộng đồng, đồng thời xác định khả năng chữa khỏi là rất lớn nếu được phát hiện kịp thời và tuân thủ điều trị. Bất kỳ sự chủ quan, kỳ thị hoặc thiếu hiểu biết nào cũng có thể làm tình trạng bệnh nặng hơn và dẫn đến kháng thuốc hoặc không thể chữa dứt điểm.

Thứ hai, đẩy mạnh truyền thông đa kênh. Tận dụng báo chí, truyền thông trực quan và đặc biệt mạng xã hội (như Facebook, Zalo, TikTok, kênh gần gũi với giới trẻ và lao động) để đưa nội dung ngắn gọn, dễ hiểu về triệu chứng, cách phòng ngừa và lợi ích khám sức khỏe định kỳ. Nên tổ chức chiến dịch truyền thông cao điểm để tác động trực tiếp đến nhận thức của người dân.

Thứ ba, gắn tuyên truyền với sàng lọc, hạn chế lây lan trong cộng đồng. Chiến dịch 100 ngày sàng lọc lao chủ động (đang triển khai từ tháng 3 đến 9-2026 cho 30.000 người nguy cơ cao) là cơ hội vàng: Kết hợp miễn phí chụp X-quang lưu động tại phường, xã với tư vấn trực tiếp, tọa đàm nhỏ. Người dân tham gia không chỉ được kiểm tra mà còn được giáo dục, giảm kỳ thị và khuyến khích thói quen khám sức khỏe thường xuyên.

Thứ tư, tích hợp giáo dục vào trường học và nơi làm việc. Đưa nội dung phòng chống lao vào chương trình ngoại khóa các trường học; tổ chức đào tạo định kỳ tại doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu nhà trọ. Sử dụng hình ảnh, video minh họa để tiếp cận nhóm dễ bị bỏ sót. Đặc biệt, phải tác động đến trẻ em để dần hình thành một nhận thức đúng đắn về bệnh tật nói chung và bệnh lao nói riêng, cũng như các biện pháp ứng xử phù hợp.

Thứ năm, tăng cường hợp tác đa ngành và ứng dụng công nghệ. Sở Y tế nên phối hợp UBND cấp xã, các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức sự kiện định kỳ hoặc lồng ghép, trong đó có nội dung về phòng chống bệnh lao. Triển khai app tư vấn bệnh lao, chatbot AI trả lời 24/7; tích hợp trí tuệ nhân tạo vào máy X-quang để phát hiện nhanh, chính xác. Đồng thời, trang bị các thiết bị hiện đại đến các cơ sở y tế tuyến dưới để tạo tiện lợi cho người dân.

Thứ sáu, xây dựng thông điệp tích cực giảm kỳ thị. Chia sẻ câu chuyện bệnh nhân khỏi bệnh thành công qua truyền thông; mời họ làm "đại sứ" lan tỏa hy vọng, giúp cộng đồng hiểu bệnh lao. Đồng thời, quyết liệt phê phán hành vi kỳ thị, vì chính điều đó làm người bệnh trở nên trầm trọng, khả năng lây lan cao, nguy hiểm trong cộng đồng lớn hơn.

Giải pháp nâng cao nhận thức người dân sẽ góp phần thu hẹp khoảng trống phát hiện và cắt đứt chuỗi lây nhiễm lao.