“Ái nam - ái nữ”: Thật, giả lộn xộn, cần phát hiện sớm
Mỗi năm, chỉ riêng Bệnh viện (BV) Bình Dân TPHCM thực hiện phẫu thuật cho hơn 50 trường hợp dị tật cơ quan sinh dục, tập trung chủ yếu vào mùa hè và Tết. Những năm qua, Khoa Thận - Niệu BV Nhi Đồng 2 TPHCM cũng phẫu thuật chỉnh giới tính cho gần 100 trẻ mắc bệnh này... Đây là dị tật bẩm sinh thường gặp ở trẻ em, nếu không được phát hiện sớm để điều trị có thể dẫn đến những rối loạn tâm sinh lý sau này.
Theo y văn thế giới, cứ khoảng 300 bé trai sinh ra thì có 1 trẻ bị dị tật ở cơ quan sinh dục (trong đó dị tật lưỡng tính giả hay ái nam-ái nữ mà dân gian thường gọi chiếm một phần).
Đa số ở những trẻ này, cơ quan sinh dục biến dạng, lỗ tiểu không nằm đúng vị trí mà bị giấu bên dưới, lùi vào sâu bên trong nên không tiểu thẳng được như bé trai bình thường và tiểu ngồi như con gái. Trong trường hợp nhẹ, những trẻ trai này vẫn sống đúng giới tính của mình nhưng tâm lý vẫn không ổn định do mặc cảm về bệnh. Đối với trường hợp nặng, trẻ sẽ bị nhầm lẫn là gái ngay từ khi vừa lọt lòng. Vì chỉ xác định giới tính bằng hình dáng bên ngoài của cơ quan sinh dục nên mọi người cho rằng đây là những bé gái, đặt tên con gái và ăn mặc, sinh hoạt giống một bé gái.
Theo bác sĩ Nguyễn Thành Như, Khoa Niệu Bệnh viện Bình Dân, hiện nay vẫn chưa tìm được nguyên nhân gây dị tật bẩm sinh hypospadias cho những bé trai. Đa số vẫn có bộ nhiễm sắc thể giới tính rõ ràng, nội tiết tố nam vẫn phát triển bình thường, nhưng do ở bộ phận sinh dục có một sợi dây xơ kéo dương vật cuộn tròn và ẩn đi nên mới sinh rắc rối. Có một số trường hợp trẻ mắc bệnh “lưỡng giới tính thật”, tức là bộ nhiễm sắc thể vừa có XX vừa có XY. Ngoài ra cũng có những trẻ bị bệnh “lưỡng giới tính giả”, nghĩa là bộ nhiễm sắc thể giới tính của bệnh nhân là nam (XY) nhưng do nội tiết tố nam kém phát triển từ lúc còn là bào thai nên cơ quan sinh dục của bé sau khi sinh nhìn tưởng như của nữ.
Không chỉ có những trẻ trai bị tưởng lầm là trẻ gái mà có cả những trường hợp là bé gái nhưng bị tưởng lầm là bé trai, tuy nhiên tình trạng này rất hiếm, gọi là “lưỡng giới tính giả nam”. Những bệnh nhân này là nữ (kiểu nhiễm sắc thể XX) nhưng do tuyến thượng thận bị bệnh lúc còn trong bào thai, tăng nhiều nội tiết tố nam, làm cho hình dáng sinh dục ngoài trông “na ná” như nam.
Nhất Phương
BS Nguyễn Văn Quang, Trưởng Khoa Thận - Niệu Bệnh viện Nhi Đồng 2 TPHCM:
Đây là dạng bệnh rất phức tạp
. Phóng viên: Thưa BS, trẻ bị dị tật cơ quan sinh dục theo cách gọi dân gian là lưỡng tính có đúng không?
- BS Nguyễn Văn Quang: Nếu phát hiện trẻ có những bất thường ở cơ quan sinh dục, nên đưa trẻ đến khám và thử nghiệm ở những BV nhi đồng để xác định có phải là lưỡng tính hay không. Đây là dạng bệnh rất phức tạp, có thể là lưỡng tính giả, lưỡng tính thật, lưỡng tính giả nam, lưỡng tính giả nữ. Không nên chỉ nhìn hình thức bên ngoài để phán đoán. Cần phải khám và thử nghiệm để từ đó mới có thể chỉnh giới tính cho trẻ. Thật ra nếu khám và thử nghiệm nhiễm sắc thể thì trẻ cũng vẫn là nam hoặc nữ, chỉ khác thường ở hình dạng của cơ quan sinh dục. Một thai nhi khi đến tuần thứ tư mới bắt đầu hình thành giới tính, nếu giới tính này phát triển thì cơ quan sinh dục của giới tính kia thoái hóa dần đi. Những trẻ có 2 bộ phận có khi chỉ là di tích của giới tính kia chưa kịp thoái hóa. Những trường hợp lưỡng tính thật rất hiếm xảy ra.
. Nếu bệnh nhân không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ gặp những khó khăn gì?
- Không nên để trẻ có dị tật này đến lớn mới chữa trị, vì ngoài những rối loạn về tâm lý, việc phẫu thuật điều chỉnh cũng gặp nhiều khó khăn hơn. Khi đó cơ quan sinh dục đã bị teo nhỏ.
. Khi phẫu thuật cho bệnh nhân, người nhà có thể chọn giới tính theo ý muốn được không?
- Cần phải phân biệt chỉnh cơ quan sinh dục và chuyển đổi giới tính. Vì bệnh nhân có những bất thường ở cơ quan sinh dục nên đây chỉ là phẫu thuật điều chỉnh chứ không phải phẫu thuật chuyển đổi giới tính. Khi phẫu thuật chỉnh cơ quan sinh dục, các BS phải dựa vào bộ nhiễm sắc thể và cấu trúc hiện có của trẻ, giúp trẻ có cơ quan sinh dục đúng với giới tính của mình.
. Những bất thường ở cơ quan sinh dục có ảnh hưởng đến tính cách của trẻ hay không?
- Điều này tùy thuộc vào sự giáo dục và môi trường sống vì có nhiều trường hợp trẻ phải sống cuộc sống không phù hợp với giới tính của mình từ khi còn nhỏ. Có một số ít trẻ trai nhưng nội tiết tố nam kém phát triển cũng có dấu hiệu hơi nữ tính hoặc ngược lại, một số trẻ gái mắc bệnh này lại nhiều nam tính.
N.Phương thực hiện
Chuyện tưởng không có gì, lại quá rắc rối!
Cách đây 3 tháng, tại Đồng Nai có một thanh niên sau khi cưới vợ mới biết mình không giống những người đàn ông bình thường, nghĩa là không thể “nồng nàn” với vợ được. Anh đã đến BV Bình Dân TPHCM để được phẫu thuật, tại đây các bác sĩ (BS) đã giúp anh lấy lại niềm hy vọng... “duy trì nòi giống”.
BS Nguyễn Thành Như, Khoa Niệu Bệnh viện Bình Dân, cho biết đó là một trong nhiều trường hợp có cơ quan sinh dục bị bất thường bẩm sinh ở nam giới. Và đây chỉ là trường hợp nhẹ, có đời sống tâm sinh lý bình thường, có nếp sinh hoạt đúng với giới tính từ khi vừa chào đời. Những trường hợp nặng hơn thường bị nhầm lẫn là nữ từ khi vừa chào đời, được nuôi nấng, đặt tên theo thông lệ và thói quen dành cho một bé gái. Và vì thế cũng có biết bao chuyện phiền toái xảy ra.
Là nam, lại tham gia đội hình đẩy tạ nữ
Cách đây không lâu, BS Nguyễn Thành Như kể, ông đã phẫu thuật chỉnh giới tính cho một vận động viên (VĐV) X. ở một tỉnh nọ. Trước đó, mọi người đều tưởng X. là nữ và đã cho X. tham gia trong đội hình đẩy tạ nữ của tỉnh để tham gia giải Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc. Vì phát hiện VĐV X. có nhiều đặc điểm của nam giới, những đội khác phát đơn kiện, cho rằng tỉnh nọ đã gian lận, đưa VĐV nam tham gia vào đội hình nữ. Một tổ giám định y khoa sau khi khám nghiệm VĐV X. đã xác định: “Đây là trường hợp dị dạng đường tiểu, một hiện tượng bệnh lý bình thường, ở bệnh nhân này không hề có tuyến vú”. Sau khi được phẫu thuật, bệnh nhân X. cũng làm thủ tục đổi tên từ nữ sang nam.
Cần phát hiện sớm để điều trị kịp thời
BS Nguyễn Thành Như cho biết thêm có những trường hợp dị dạng cơ quan sinh dục ở mức độ nặng khiến rất khó phân định giới tính. Đã vậy, việc xác định giới tính ở những đứa trẻ này lại giao phó cho các bà mụ, chủ yếu dựa vào hình dạng cơ quan sinh dục bên ngoài. Khi thấy trẻ có những bất thường, nếu người lớn chịu nhìn kỹ hoặc dùng tay rờ vào cơ quan sinh dục của trẻ sơ sinh sẽ thấy tinh hoàn. Một BS nhi khoa, sản khoa hay niệu - sinh dục có kinh nghiệm và khám kỹ bệnh nhân có thể chẩn đoán được bệnh hypospadias trong hầu hết các trường hợp. Mặt khác, siêu âm cũng cần thiết để xem có tử cung, buồng trứng hoặc tinh hoàn nằm ẩn trong bụng hay không. Chính xác nhất là dựa vào thử nghiệm nhiễm sắc thể giới tính, nếu XY là trai, XX là gái.
Nếu cha mẹ phát hiện cơ quan sinh dục ngoài của trẻ, “nam không ra nam, nữ không ra nữ” thì nên đưa bé đi khám (khoa niệu hay khoa nhi). Chỉ có mổ mới trị được tật này, bằng cách làm thẳng lại dương vật và đưa lỗ tiểu nằm sâu bên dưới da phía trước. Trẻ bị cơ quan sinh dục được mổ càng sớm thì khả năng thành công càng cao, tốt nhất nên điều trị khi trẻ từ 1-2 tuổi. Thông thường, một người mắc bệnh hypospadias không được phát hiện và điều trị từ nhỏ thì khi lớn lên vẫn có thể tự biết được, tuy nhiên họ thường không dám bày tỏ cùng ai... chuyện của mình. Và không ít người vì vậy mà không dám yêu ai, không dám lập gia đình.
Phan Kim