Áp xe ngoài màng tủy - căn bệnh nguy hiểm

Trong bệnh này, một khối mủ xuất hiện giữa khoang ngoài màng tủy và ống sống, nơi có các tổ chức mỡ, mạch máu, dây thần kinh đi ra từ tủy sống. Nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh nhân có thể liệt và tàn phế, thậm chí tử vong.

Tùy vị trí và mức độ chèn ép của khối áp xe mà biểu hiện liệt có thể chỉ ở hai chi dưới hoặc cả hai tay và chân với các mức độ từ giảm cảm giác, giảm vận động cho đến mất vận động và mất cảm giác hoàn toàn. Ngoài ra, bệnh có thể gây rối loạn đại tiểu tiện, thậm chí rối loạn hô hấp và có thể dẫn đến tử vong. Theo các nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân bị liệt là do khối áp xe chèn ép trực tiếp vào tủy hay do nhiễm trùng gây tắc mạch làm thiếu máu vùng tủy, gây tổn thương tủy.

Trên thế giới, áp xe ngoài màng tủy thuộc loại hiếm; nhưng ở Việt Nam, bệnh khá phổ biến do tình hình bệnh lao đang có xu hướng tăng. Mỗi tuần, Bệnh viện Lao và bệnh phổi Trung ương tiếp nhận 1-2 trường hợp.

Ở thời kỳ chưa có kháng sinh, tử vong do áp xe ngoài màng tủy là 90%, sau năm 1975 tỷ lệ này còn 18%. Thường bệnh nhân tử vong do liệt nằm lâu gây loét, viêm phổi, nhiễm trùng tiết niệu, nhiễm trùng huyết, suy kiệt.

Nguyên nhân của bệnh là các ổ nhiễm trùng ở xa lan tới, hay các ổ nhiễm trùng cận kề (như lao cột sống), nhiễm trùng sau các can thiệp vùng cột sống (như phẫu thuật cột sống do u chấn thương, do chọc dò nước não tủy để chẩn đoán và điều trị, do châm cứu, nhọt vùng lưng - cột sống). Áp xe cũng có thể do ổ nhiễm trùng từ nơi khác tới như sau nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng da, viêm phổi; có đến 60% các trường hợp có liên quan tới viêm xương trong đó bao gồm cả lao cột sống.

Các biểu hiện lâm sàng của bệnh thường không điển hình, nhất là ở giai đoạn đầu, nên dễ bị bỏ sót. Bệnh nhân có thể xuất hiện triệu chứng đau cổ, đau lưng thông thường, và 1/3 số bệnh nhân có kèm theo sốt. Đôi khi xuất hiện tê bì, giảm cảm giác tay, chân. Liệt xuất hiện muộn hơn, kem theo bí đại tiểu tiện.

Trường hợp chẩn đoán áp xe nhưng chưa có liệt hoặc chỉ mới giảm cảm giác vận động thì có thể điều trị bằng nội khoa và theo dõi. Nếu có tổn thương chèn ép từ trên 4 đốt sống, cần theo dõi bệnh nhân qua chụp cộng hưởng định kỳ. Nếu tổn thương lan rộng hơn, kết hợp trên lâm sàng liệt và mức độ giảm cảm giác ngày càng tăng thì cần phẫu thuật sớm và khi đó khả năng phục hồi sẽ khả quan hơn. Kết hợp với việc điều trị kháng sinh theo kháng sinh đồ, hoặc dùng thuốc kháng lao đặc hiệu nếu áp xe do lao. Khoảng trên 40% có hồi phục hoàn toàn, 28% liệt không có khả năng hồi phục.