Nhiều bất lợi nếu thực hiện viện phí mới
Có hai nguồn tài chính chủ yếu cho y tế, đó là ngân sách công và ngân sách từ túi người bệnh. Ở VN, theo điều tra từ năm 2000 đến 2004 tại các bệnh viện (BV) trên toàn quốc của Bộ Y tế thì tiền từ túi của bệnh nhân chi cho y tế là 56,5%. Mức chi phí này quá cao so với thu nhập của người dân thành thị, chứ chưa nói gì đến người dân nông thôn.
Điều này đồng nghĩa rằng, nguồn thu của nhiều BV, nhất là tuyến Trung ương, là từ tiền túi người bệnh. Với mức chi quá lớn như vậy sẽ xảy ra tình trạng khủng hoảng kinh tế do chi phí y tế. Bởi theo Tổ chức Y tế Thế giới, khi mà nền y tế chi tiêu từ tiền túi người bệnh chiếm đến 50% của tổng chi tiêu y tế sẽ dẫn đến sự không công bằng trong điều trị; khác biệt lớn trong khả năng tiếp cận và chất lượng y tế, bảo hiểm y tế (BHYT) kém phát triển...
Lúc đó để được chữa bệnh, bệnh nhân đành phải bán một cái gì đó để trả chi phí này. Theo tính toán, vì chi phí y tế cao như thế mà mỗi năm chúng ta có khoảng 5,3% dân số bị nghèo đi.
Những yếu tố cần bảo đảm
Điều chỉnh viện phí theo hướng tính đúng, tính đủ là phù hợp vì chính sách viện phí cũ tồn tại nhiều năm nay đã quá lạc hậu nhưng việc điều chỉnh này chỉ được thực hiện khi bảo đảm đầy đủ các yếu tố.
Trước hết phải nói tới vấn đề BHYT toàn dân. Tôi đã đi khảo sát rất nhiều nước khi đi họp đại hội đồng y tế thế giới tại Geneva, tôi nhận thức được rằng, BHYT xã hội và bắt buộc là chìa khóa vàng để bảo đảm tương đối tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi người và công bằng tương đối trong thụ hưởng dịch vụ y tế. Bởi BHYT là sự chia sẻ rủi ro giữa 90 người khỏe nuôi 10 người ốm, tức là lấy số đông bù số ít.
Nếu 80 triệu dân đều đóng bảo hiểm với mức khoảng 5% lương thì bài toán viện phí cũng đơn giản hơn rất nhiều. Nhưng ở VN, nông dân lại chiếm 75% dân số, và cái khó là làm thế nào để biến nông dân thành người làm công ăn lương để chủ sử dụng lao động hỗ trợ họ một phần trong việc chi trả BHYT.
Trong khi chưa làm được như thế, Nhà nước phải hỗ trợ họ để toàn dân có thể tham gia BHYT. Cũng phải nói thêm rằng, BHYT tự nguyện là bảo hiểm thương mại thì người mua hoàn toàn có quyền thương lượng với người bán bảo hiểm đáp ứng các yêu cầu về chọn BV, chọn thầy, chọn thuốc. Như vậy, họ sẽ phải đóng một khoản chi phí tương đối để đáp ứng các yêu cầu này.
Phòng bệnh trước khi nghĩ tới chữa bệnh
Vấn đề tiếp theo là phải củng cố tuyến y tế cơ sở, bởi đây sẽ phải là điểm đến đầu tiên của 75% nông dân sẽ khám chữa bệnh mà không phải vượt tuyến. Đồng thời, ngành y tế phải lấy dự phòng là chính để giảm bớt bệnh tật, giải quyết tốt các tác động đến sức khỏe người dân như: môi trường sống, vệ sinh học đường...
Trong khi BHYT toàn dân còn chưa thực hiện được, sức khỏe người dân luôn bị đe dọa bởi nhiều loại dịch bệnh... thì chính sách viện phí mới này chưa thể thực hiện được. Rõ ràng, chúng ta phải cân nhắc cẩn thận chứ không thể tính toán một cách chủ quan.
Điều chỉnh chưa đúng lúc làm suy thoái y đức
Chính sách viện phí mới không hợp lý ở chỗ là chưa đồng bộ. Bởi khi BV chưa tự cân đối mà lại nâng viện phí thì sự đối lập giữa người bệnh và thầy thuốc sẽ ngày càng tăng...
Hiện chúng ta chưa có chính sách để BV tự cân đối ngân sách. Nếu BV tự cân đối về ngân sách thì viện phí nằm trong thu nhập của BV là bình thường nhưng khi BV chưa tự cân đối ngân sách thì việc tính lương vào viện phí có thể kích thích trong lao động nhưng dễ dẫn đến sự suy thoái trong y đức. Điều này sẽ đưa đến sự lạm dụng khiến người dân phải chi phí nhiều hơn cho những dịch vụ “vô lý” và gánh nặng viện phí lại đè nặng lên người bệnh.
Trong thời điểm này, các chủ trương chưa đồng bộ, do đó chưa nên thưc hiện điều chỉnh viện phí.