Sỏi túi mật gia tăng!

Trong thực tế, người mắc bệnh còn có nhiều nhầm lẫn về triệu chứng và cách điều trị chẳng hạn như nhầm với triệu chứng của viêm loét đại tràng. Và, tâm lý chung còn ngán ngại phẫu thuật, sử dụng phương pháp không được khuyến khích là uống thuốc tan sỏi

Phỏng vấn bác sĩ Nguyễn Thanh Nguyện-Trưởng Khoa Ngoại 1 Trung tâm Cấp cứu Trưng Vương.

 P.V: Bác sĩ có thể cho biết tình hình chung về sỏi túi mật và sỏi đường mật qua theo dõi và điều trị tại Trung tâm Cấp cứu Trưng Vương?

- Bác sĩ Nguyễn Thanh Nguyện: Trước năm 1985, người bệnh bị sỏi đường mật là chủ yếu. Sau thời điểm trên, trung tâm bắt đầu tiếp nhận nhiều trường hợp sỏi túi mật. Bệnh nào cũng phải lo cả, nhưng sự gia tăng sỏi túi mật, xét về mặt xã hội, lại là một “chỉ số” cho thấy nền kinh tế đất nước đang đi lên, đời sống người dân cao hơn, dinh dưỡng tốt hơn. Nói một cách hình ảnh thì sỏi đường mật thường rơi vào người nghèo, còn người khá giả lại hay bị sỏi túi mật.

Có thể so sánh nước ta với một nước giàu nào đó về loại bệnh này được không, thưa bác sĩ?

- Được chứ, như Nhật Bản chẳng hạn. Cách đây 30 năm, tỉ lệ hai loại sỏi của người bệnh ở nước này không khác gì Việt Nam hiện nay, nghĩa là sỏi đường mật vượt trội so với sỏi túi mật. Còn bây giờ, tôi được biết tại Nhật và một số nước phương Tây, các bác sĩ gần như không bận tâm về vấn đề sỏi đường mật và họ cũng chẳng nghiên cứu về loại bệnh này nữa, thậm chí có nước không biết sỏi đường mật là gì! Hiện nay, sỏi đường mật chỉ còn ở các nước Đông Nam Á, châu Phi, Trung cận Đông. Mặt khác, tình trạng di dân hàng loạt cũng góp phần làm gia tăng bệnh này.

 Trung tâm Cấp cứu Trưng Vương đã và đang xử trí tình trạng sỏi mật nói chung như thế nào?

_Từ năm 1998 đến nay, sau khi trang bị máy tán sỏi thủy điện lực (lần đầu tiên trên cả nước- PV), chúng tôi đã thực hiện khoảng 1.000 ca tán sỏi đường mật ngoài và trong gan với tỉ lệ hết sỏi 95% mà không xảy ra tai biến nào. Về sỏi túi mật, thời gian gần đây cứ một tuần có 10 bệnh nhân được cắt túi mật. Tính ra mỗi năm khoảng 500 ca. Phẫu thuật nội soi cắt túi mật khá đơn giản, chỉ khoảng 30 phút là xong.

Phải chăng nữ giới dễ bị sỏi túi mật hơn nam giới?

- Đúng, nếu như có thêm một số điều kiện khác. Chúng tôi thường gọi là 4 F: female (giới nữ), forty (40 tuổi trở lên), fat (mập), fertile (có khả năng sinh đẻ).

 Điều trị thì vậy, còn phòng bệnh thì sao, thưa bác sĩ?

- Theo tôi, thỉnh thoảng nên đi siêu âm để phát hiện có sỏi túi mật hay sỏi đường mật không. Nếu có sỏi túi mật mà gây đau thì phải mổ sớm. Uống thuốc trong trường hợp này không kinh tế nếu không muốn nói là vô ích cho dù thuốc luôn có sẵn. Trường hợp có sỏi đường mật thì cần khám và điều trị ngay, vì để lâu sẽ gây ứ mật, hư gan. Còn để phòng xa, cần giữ vệ sinh ăn uống, tăng chất đạm trong bữa ăn, nhất là chất thịt; cũng phải tính đến việc định kỳ xổ lãi 6 tháng/lần.

 Còn với sỏi túi mật thì phòng xa cách nào?

- Có thể nói hầu như không dự phòng được, có chăng chỉ cố làm sao đừng để cơ thể mập ra.

 Xin cảm ơn bác sĩ!

***

“Tiêu chuẩn vàng” trong điều trị sỏi mật

Từ đầu năm 2002 đến nay, Bệnh viện Đại học Y Dược (ĐHYD) TPHCM thực hiện hơn 700 ca mổ túi mật nội soi. Theo bác sĩ Nguyễn Hoàng Bắc, phẫu thuật viên Tổng quát và Nội soi Bệnh viện ĐHYD, nguyên nhân gây ra sỏi túi mật do sự thay đổi chuyển hóa trong cơ thể.

Nhiễm trùng đường ăn uống dễ gây sỏi mật

Những người ăn uống nhiều chất dinh dưỡng, dư cholesterol, phụ nữ sinh nhiều con, những người mập dễ mắc bệnh này do cholesterol dư lắng đọng ở túi mật gây nên sỏi. Ngoài ra, ăn uống không hợp vệ sinh làm đường tiêu hóa bị nhiễm trùng cũng có nguy cơ mắc bệnh sỏi túi mật cao.

Sỏi túi mật thường gây ra những cơn đau quặn gan, đau vùng dưới sườn phải, tắc mật, vàng da, đôi khi kèm theo sốt, ói mửa, buồn nôn làm bệnh nhân cảm thấy biếng ăn. Với những triệu chứng này nhiều người thường nhầm lẫn đây là những cơn đau tá tràng, viêm loét đại tràng. Bác sĩ Nguyễn Cao Cương, Trưởng Khoa Ngoại Gan Mật Bệnh viện Bình Dân TPHCM, cho biết những trường hợp viêm túi mật mạn tính thường gây rối loạn tiêu hóa. Nếu bệnh nhân không được điều trị kịp thời, túi mật rất dễ bị vỡ gây nhiễm trùng nặng hoặc dẫn đến tử vong.

So với sỏi túi mật thì sỏi đường mật được các chuyên gia đánh giá có mức độ nguy hiểm cao hơn vì dễ gây tử vong và dễ tái phát. Nguyên nhân gây nên sỏi đường mật không phải do cholesterol dư lắng đọng mà do nhiễm trùng đường ăn uống và giun sán gây nên. Giun sán thường mang vi trùng chui vào ống mật, có khi sinh đẻ hoặc chết tại đây. Bệnh xảy ra ở nông thôn nhiều hơn ở thành phố. Bác sĩ Nguyễn Cao Cương cho biết nhiều bệnh nhân nhập viện với tình trạng sốc nhiễm trùng đường mật, kèm theo suy gan, suy thận nên nguy cơ tử vong rất cao. Có 2 loại sỏi đường mật là sỏi đường mật trong gan và sỏi đường mật ngoài gan. Với sỏi đường mật trong gan, ngoài những biến chứng thường gặp như bị nhiễm trùng đường mật, vàng da, sốt cao, ói mửa, bệnh nhân còn có thể bị xơ gan hoặc ung thư gan.

Cắt bỏ túi mật rất đơn giản

Hiện nay phương pháp điều trị  chủ yếu là nội soi cắt túi mật. Nhiều bệnh nhân thường lo lắng khi cắt bỏ túi mật cơ thể họ sẽ bị khiếm khuyết nên yêu cầu bác sĩ chỉ mổ túi mật lấy sỏi (giữ nguyên túi mật). Tuy nhiên, bác sĩ Nguyễn Hoàng Bắc cho rằng cắt túi mật bằng phương pháp nội soi được các chuyên gia thế giới đánh giá là “tiêu chuẩn vàng” trong điều trị sỏi túi mật. Cách điều trị cũ là mổ túi mật lấy sỏi ngày nay không được chấp nhận vì giữ lại túi mật đã mổ rất dễ sinh ra sỏi. Gan là cơ quan sinh ra mật và túi mật chỉ là nơi dự trữ, vì thế khi túi mật bị cắt bỏ cơ thể sẽ không có sự xáo trộn nào đáng kể. Khi đó mật sẽ đi từ gan đến các bộ phận tiêu hóa mà không phải thông qua túi mật. Bên cạnh đó, bệnh nhân còn lo lắng về kích thước của sỏi vì họ nghĩ rằng sỏi càng lớn càng gây nhiều biến chứng nguy hiểm. Bác sĩ Nguyễn Cao Cương nhận xét đây là một quan niệm sai lầm vì kích thước của sỏi không quan trọng. Sỏi di chuyển càng nhiều thì mức độ nguy hiểm càng cao vì dễ gây tắc mật hay viêm túi mật.

Nội soi cắt túi mật được xem là “tiêu chuẩn vàng”, thế nhưng không phải trong trường hợp nào phương pháp này cũng được áp dụng. Với sỏi bất động, không gây bất kỳ triệu chứng nào, các bác sĩ không cắt túi mật mà chỉ theo dõi và khả năng gây biến chứng ở loại sỏi này chỉ có 2%. Vì không gây biến chứng nên bệnh nhân thường không biết mình mắc bệnh mà chỉ phát hiện tình cờ nhờ đi siêu âm. Hoặc nếu sỏi gây biến chứng nặng như xì mủ, viêm nặng thì cắt túi mật bằng phương pháp mổ hở được xem là tối ưu.

Uống thuốc tan sỏi hay tán sỏi túi mật không phải là phương pháp điều trị được các chuyên gia khuyến khích do tỉ lệ thành công thấp và bệnh rất dễ tái phát. Mặt khác, thời gian điều trị kéo dài gây tốn kém nhiều. Với sỏi đường mật, vì không thể cắt bỏ ống mật nên các bác sĩ phải điều trị bằng phương pháp tán sỏi hoặc phẫu thuật lấy sỏi mặc dù khả năng tái phát sau đó rất cao. Riêng sỏi đường mật trong gan, có thể cắt bỏ một phần gan nhưng vẫn phải bảo đảm tốt chức năng của gan.

Phan Nhất Phương