Sữa tươi, sữa đậu không nhãn hiệu: Nước cốt 3 + nước cơm 7

Để giải thích điều này, phó giám đốc chất lượng của Công ty T. đã đưa ra nguyên nhân: “Do quá trình vận chuyển nắp chai bị hở nên không khí lọt vào gây ra tình trạng trên”(?). Không chỉ có sữa đậu nành, sản phẩm sữa tươi L. của một liên doanh cũng đã bị khách hàng Ngô Thị Cúc (263 Điện Biên Phủ, P.7,  Q.3- TPHCM) khiếu nại về chất lượng “sữa bị chua không dùng được mặc dù còn trong thời hạn sử dụng”. Và tổng giám đốc công ty trên, sau khi nhận được khiếu nại đã giải thích: “Có thể xảy ra do những nguyên nhân chủ quan của người bán hàng đã không kỹ lưỡng trong khâu bán hàng khi bán hàng cho khách” (?).

Có lẽ không ít người tiêu dùng đã từng uống qua loại sữa tươi, sữa đậu (đậu nành, đậu phộng, đậu xanh...) mà nhiều xe đẩy bán rong, quán lề đường thường bán. Những loại sữa không nhãn hiệu này chứa trong bình nhựa PET hoặc đóng trong các chai nước ngọt cũ với miệng chai được “cách ly vi khuẩn” bằng... bao ny-lông cột thun (?!) có giá bán cực “bèo” chỉ 2.000 đồng/lít. Vậy những loại sữa... “trời ơi” này có thực sự bảo đảm an toàn cho người sử dụng?

Chất đạm, chất béo... đều dưới chuẩn

Hiện nay, ở các chợ đều có dịch vụ giao sữa tươi, sữa đậu tận sạp (hoặc nhà) với giá 2.000 đồng/lít. Chị H. chuyên bán sữa tươi, sữa đậu ở chợ Phạm Văn Hai, Q. Tân Bình với “bộ đồ nghề” gồm chiếc xe đẩy, một nồi sữa và khoảng chục chai nhựa đựng sữa (do đầu mối giao lại), cho biết: “Mỗi ngày trung bình bán được hơn 30 lít sữa các loại. Những ngày nắng nóng số lượng tăng hơn chút ít”. Nếu tinh ý người uống có thể nhận thấy chúng rất loãng, vị ngọt, vị béo và mùi thơm đặc trưng chỉ thoảng nhẹ. Điều này cũng thật dễ hiểu bởi các loại sữa “không tên” này được pha chế theo công thức: nước cốt 3 + nước cơm 7.

Theo khảo sát của Viện Vệ sinh Y tế công cộng, hầu hết dạng sữa đậu, sữa tươi đóng trong chai, bịch không nhãn hiệu được sản xuất ở các hộ gia đình, bán lẻ ở các chợ, các xe hàng rong trên đường phố... đều không bảo đảm chất lượng dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm, có khi nhiễm cả Coliformes, Samonella và E. Coli là những loại vi trùng gây bệnh đường ruột. Thành phần dinh dưỡng như chất đạm, chất béo, đường có trong các mẫu sữa được khảo sát có tỉ lệ mẫu dưới chuẩn khá xa. Có đến 83% mẫu sữa tươi được kiểm tra có hàm lượng đạm thấp dưới mức chấp nhận (3,1% - 3,4%), trên 50% có hàm lượng chất béo dưới mức chuẩn, 80% mẫu sữa tươi có hàm lượng đường lactose dưới mức chuẩn. Các chuyên gia về dinh dưỡng cho rằng có khả năng các mẫu sữa tươi trên bị pha thêm nước và rút bớt bơ.  Về tiêu chuẩn vi sinh, có đến 53% mẫu sữa tươi không đạt do bị nhiễm tổng số vi khuẩn quá mức quy định. Riêng sữa đậu nành có đến 13,4% mẫu trong số mẫu được khảo sát không đạt mức chuẩn về hàm lượng chất đạm; 90% không đạt chuẩn về hàm lượng chất béo; 96,7% không đạt chuẩn về hàm lượng đường saccrose. Đặc biệt, mẫu sữa đậu nành không đạt tiêu chuẩn vi sinh chiếm rất cao: 90% mẫu bị ô nhiễm do tổng số vi khuẩn hiếu khí vượt quá mức cho phép.

Cách chọn sản phẩm bảo đảm chất lượng

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Kim Hưng, Giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM, về mặt cảm quan, sữa tươi bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm có dạng nhũ tương đồng đều, không vón cục, không có lớp bơ nổi váng trên mặt, mùi vị thơm ngon đặc trưng, không có mùi vị lạ. Một số thức uống có sữa như sữa đào, dâu, cam thường có lượng sữa nhỏ, có tác dụng gia vị hơn là dinh dưỡng. Điều đáng lưu ý là sữa đậu có chất lượng dinh dưỡng, hàm lượng đạm và béo đều thấp so với sữa tươi, vì thế chỉ nên sử dụng làm nước giải khát, không nên sử dụng thay sữa.

TS-BS Huỳnh Tấn Tiến, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng TPHCM, khuyến cáo: Nhìn bằng mắt thường, khi thấy sữa tươi đóng cục là sữa đã bị hư do vi khuẩn bên ngoài xâm nhập vào. Theo bác sĩ Tiến, sữa tươi là loại giải khát giàu chất dinh dưỡng, nhưng ở môi trường nước nên vi sinh vật có điều kiện phát triển. Với loại sữa tươi, sữa đậu do các hộ gia đình chế biến, các loại vi trùng gây bệnh đường ruột như E.Coli, Coliformes... rất dễ xâm nhập và luôn có tỉ lệ nhiễm khuẩn cao. Sữa đậu đóng chai thủ công bán rong ở lòng lề đường người mua không biết sản xuất ở đâu, thành phần không biết có những gì thì không nên sử dụng nhiều. Nếu có uống chỉ nên dùng nóng, không nên dùng lạnh vì ở nhiệt độ khoảng 70oC trở nên, các loại vi khuẩn trên không phát triển được. Cách tốt nhất là nên dùng những sản phẩm được sản xuất theo quy trình chế biến công nghiệp phù hợp với tiêu chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn quốc tế: Có bao bì, nhãn hiệu, ghi hạn sử dụng đầy đủ; có công bố chất lượng sản phẩm...